АРАССЫЫЙАҔА АҔА КҮНҮНЭН!
АРАССЫЫЙАҔА АҔА КҮНҮНЭН! САХА СИРИГЭР ИЙЭ КҮНҮНЭН! ОРОЙУНАН КӨРБҮТ ОҔО СААҺЫМ, СҮГҮРҮЙЭР, МАХТАНАР ТӨРӨППҮТЭРИМ О5о саас.. Киhи олоҕун кэрэттэн кэрэ сааhа. Оҕо сааhым “Уhун” күөл кытылыгар, “Төгүрүк” алаас хатың чараңар, күөх хонуутугар күөлэhийэн ааспыта. Ааспыта киhи хараҕын чыпчылыйан ыларыныы түргэнник, аны хаhан даҕаны эргиллибэттик. Кып – кыра төбөҕө туох хатанан, иңэн хаалыаҕай, барытын хаар – самыыр, сиик – сиппэрэң, тыал – куус сууйан – сотон көтүтэн аастаҕа. Ол гынан баран, биир – биир сыта – олоро сыымайдаан, бэрийэн көрдөххө, киhи олоҕун устата хаhан даҕаны умнуллубат гына, кыра төбөң иhигэр араас түгэннэр син иңэн, хатанан хаалаллар эбит. Дьикти баҕайы... Ол түгэннэри ахтан – санаан кэллэххинэ, хайдах эрэ эн улааппатах, үөрэммэтэх, ыал буолбатах, оҕо – уруу төрөппөтөх, үлэhит буолбатах курдуккун. Куруук кыра оҕо буолан сылдьардыы сананан ылаҕын. Оннук ахтылҕаннаах буолар эбит оҕо саас. Биhиги кэрэ кэнчээри сааспыт. Киhини өйдүүр буолуохпутуттан, төрөппүттэрбит Ирина Герасимовна уонна Прокопий Алексеевич иитиилэринэн – такайыыларынан улааттахпыт, киhи хара буоллахпыт. Кинилэри күн аайы сарсыардаттан – киэhээңңэ дылы көрөн, кинилэрдиин күннэтэ кэпсэтэн, кинилэр илиилэриттэн аhаан, таңыннарар таңастарын кэтэн кэллэхпит. Төрөппүттэрбит тустарынан үтүө өйдөбүл олохпут устатын тухары умнуллубакка, саныыр санаабыт хайа эрэ муннугар сөңөн хааллаҕа. Барытын күн бэҕэhээ буолбут курдук өйдүүбүн.. Чугастык.. Сылаастык... Олох кыра сырыттахпына, аҕам бииргэ төрөөбүт убайыгар Хабырыылга дьукаахтаhан олорбуппут. Хабырыыл кэргэнинээн Ылдьааналыын, кэлин Маслоцех буолбут дьиэ миэстэтигэр турар дьиэҕэ олороллоро, Нина диэн миигиттэн лаппа улахан саастаах кыыстаахтара. Ол дьиэттэн, биhиги бары дьиэнэн, киинэ көрө кулуупка барарбыт. Аҕам миигин хачыма салааскаҕа (нуучча тройкаларыгар көлүнэр, дьэрэкээн моhуоннаах сыарҕаларыгар маарынныыр салааскаҕа) олордон соhон илдьэрэ. Ол баран иhэн, салааска халтарыйан, түңнэстэн сирэйбинэн тоңуу хаарга баран түhэрим. Онон хаары кытта олох кыра эрдэхпиттэн бодоруспутум – табаарыстаспытым. Ити кэмңэ бука иккилээх – үстээх буолуом. Оҕо сааспыттан ордук өйдөөн хаалбытым диэн буолар, киhи – аймах историятыгар аан бастакынан Юрий Гагарин космоска тахсыыта. Билигин ааҕан көрдөххө, мин оччолорго үспүн ааhан, түөртпэр сылдьар эбиппин. Түөрт муннук тимир араадьыйаҕа, космоска киhи көппүтүн туhунан этэллэрин, дьиэ иhинээҕи дьон бары истибиппит. Араадьыйаны истээт таhырдьа тахсыбыппыт, уулуссаҕа киhи бөҕө элбээбит. Дэриэбинэ дьоно үөрүүлэрин үллэстэ бука бары уулуссаҕа тахсыбыттар быhыылаах этэ. Аҕам мин аттыбар, хаңас диэки турара. Дьоннор кэлэн аҕабын кытта кэпсэтэллэрин өйдүүбүн. Ити өйдөөhүнүм хайдах эрэ түүл – бит курдук. Ол гынан баран өйдүүбүн ээ. Өйдүүбүн аҕам, улахан баҕайы киhи (уңуоҕунан сүрдээх уhун киhи этэ) аттыбар турарын, дьон – сэргэ сүргэтэ көтөҕүллэн үөрэрин – көтөрүн. Өссө биир өйдөбүл ... Уйулҕабын хамсаппыт, куһаҕан уонна үчүгэй диэни арааран өйдүүрбэр көмөлөспүт өйдөбүл. Бу эмиэ түөрт саастаахпар буолбут түбэлтэ. Оччолорго дьонум, Уйбаныап Ньукулай Борокуоппуйабыстаах диэн, аймахтарбыт дьиэлэригэр олорбуттара. Ийэлээх аҕам иккиэн табахтыыллар этэ. Ол саҕана фильтрдаах сигарета диэн суох, бөппүрүөскэни тардан бурҕаҥнаталлар. Мин хайдах эрэ наһаа ымсыыра саныыбын. Көрдөхпүнэ наһаа минньигэстик оборон соппойоллор. Арай биир сарсыарда таһырдьа тахсыбытым, дьааһык үрдүгэр, хаалаах бөппүрүөскэлэри күн уотугар куурда уурбуттар. Мин үгүһү-киэҥи толкуйдуу барбатым, биир хааны харбаан ылаат хотон диэки сүүрдүм. Дьонум учууталлар буолан ынах туппат этилэр, онон хотон иччитэх турара. Бииргэ оонньуур оҕолорбунаан хантан эрэ испиискэ булбуппут уонна дьэ хотон таһыгар сохсоллон олорон табахтаан бурҕаҥнатыы буолла. Арай ол курдук, саха тэҥэ суох сананан олордохпутуна, Мотурууна диэн дьоммор наар сылдьар дьахтар ааһан иһэн көрө түстэ. Биһиги уубутугар-хаарбытыгар киирэн, кэтэнэр эҥин диэн суох. Куһаҕаны оҥорорбутун билэбит быһыылаах, ол иһин хотон кэтэҕэр саһан олордохпут дии. Мотурууна