Туристон амалхъомадæн ис æндæр бынæттæ. Уыдæттæ бæрæг кæныны тыххæй та хъæуы туристты б...
Туристон амалхъомадæн ис æндæр бынæттæ. Уыдæттæ бæрæг кæныны тыххæй та хъæуы туристты бартæ хъахъхъæнæг инспекци. – Уæддæр цы саразын хъæуы, цæмæй ахæм трагеди мауал æрцæуа? — Хъолайы цъитийы раивылд йæхи базонын кæны йе знæт, карз равгæй. Ногдæр историйы æрцыд æртæ раивылды. Фыццаг уыд 1902 азы, июлы. Уæд ихы тыхджын раивылд йæ разæй ахаста 36 адæймаджы, бæстыхæйттæ, фос… Дыккаг хатт — 1969 азы Хъолайы цъити ногæй сæнкъуысыд, фæлæ йæ рæстæгыл базыдтой æмæ цæрджыты æдас ранмæ ракодтой. Уый руаджы хъыгдард ничи баййæфта. Æртыккаг хатт цъити раивылд 2002 азы, сентябры. Уæд ихы егъау лæсæн, йæ бæрц — 21 милуан кубометры, афтæмæй бынтондæр фехæлдта æппæт инфраструктурæ, фæмард бирæ адæм. Мæ хъуыдымæ гæсгæ, æппынæдзух хъуамæ цъитимæ цæстдард уа, бæрæг æй кæной наукон экспедицитæ æмæ æнæсцухæй хæхтыл æвæрд датчиктæм сæ хъус дарой. Хъуамæ йæ алы «улæфт» дæр бæрæг уа. Ныртæккæ Хъола æвæры ног цъар, йæ гуырахст размæ ранцади 30 —40 метрыбæрц, фæлæ, фыдбылыз куы ‘рцыд, уæд йæ уæз цас уыди, уый онг нæма бахæццæ. Уымæ гæсгæ йын ракæлынæй тас нæма у. Фæлæ уый нæ нысан кæны, æмæ йæ бæрæг кæнын нæ хъæуы. Арæх æм атæхынц вертолетыл, бакæсынц æм уæлейæ, Майлийы цъитийы ‘рдыгæй. Йе змæлд та йын æппынæдзух бæрæг кæнынц датчиктæ. Æнæуый дæр, цы гуырахст æмбырд кæны, уый алы рæстæджыты алыхуызон у. Ахуыргæндты хъуыдымæ гæсгæ, хæстæгдæр азты зæй рацæуынæй тас нæу. – Мæнмæ гæсгæ, адæм æрдзыл, экологийыл нал аудынц, æмæ нæ уый дæр ахæм хуызы йæ маст исы. — Дунеон практикæ куыд амоны, афтæмæй нæ алфамбылай экологон уавæр цас æвзæрдæр уа, уыййас уæз цæуы бюджетыл дæр. Уыцы чъизи уæлдæф, дæттæ, вибраци, магнитон быдыр æвзæрын кæнынц бирæ алыхуызон низтæ, уыдоны тыххæй та паддзахад рахицæн кæны уæлæмхасæн фæрæзтæ. Уымæ гæсгæ, хъæуы республикæйы территорийыл, тæссаг уавæртæ бæрæг кæм цæуой, ахæм картæ скæнын. Зæгъæм, зæххы уæлцъар чъизидæр кæм у, зæй рацæуæнтæ кæм сты, цæугæдæттæн раивылынæй тæссаг кæм у, уыдон дзы бæрæг куыд уой, ома, тæссагдзинады æмвæзад чи æвдиса, ахæм картæ. Схонæн ма йæ ис кадастрон картæ дæр. Кæй ранымадтон, уыдонæй алкæцыйæн дæр ис йæхи специалисттæ æмæ, сæ тыхтæ иумæ баиу кæнгæйæ, хъуамæ бацæттæ кæниккой ахæм картæ. Уымæ гæсгæ, адæм зониккой тæссаг бынæттæ, æмæ сæхи фыдбылызæй хизиккой, зæххы аргъ дæр ахæм «рынчын» бынæтты уаид къаддæр. – Стыр бузныг, Иван, дæ мидисджын дзуаппытæй, нæ адæм та кæддæриддæр æнæфыдбылыз æмæ Хуыцауы фæдзæхст уæнт. Ныхас кодта Джусойты Нинæ