АЙАРГА-ТУТАРГА АНАММЫТ, КЭРЭҔЭ, СЫРДЫККА УГУЙБУТ — 1 июля 2026 г. в 03:56:49.467
АЙАРГА-ТУТАРГА АНАММЫТ, КЭРЭҔЭ, СЫРДЫККА УГУЙБУТ От ыйын 30 күнүгэр саха норуотун уус-уран литературатыгар биллэр суолу-ииһи хаалларбыт суруйааччы, драматург, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ, Афанасий Игнатьевич Федоров төрөөбүтэ 100 сылын туолар. Афанасий Игнатьевич Үөһээ Бүлүү улууһугар Тамалакаан нэһилиэгэр күн сирин көрбүтэ. Ийэтэ - Мария Николаевна, аҕата - Игнатий Федорович тоҕус оҕону төрөппүттэриттэн үһэ эрэ тыннаах хаалбыт. Ийэлэрэ ыанньыксыт, аҕалара холкуос үлэһитэ этилэр. Афоня тоҕус саастааҕар оскуолаҕа бастакы кылааска киирбитэ. Сэттэ кылаас кэнниттэн Бүлүүтээҕи педагогическай училищаҕа үөрэммитэ. Үөрэнэр сылларыгар Афоня айар үлэҕэ дьоҕурдааҕын бэлиэтии көрөн, саха тылын учуутала Андрей Ксенофонтович Сивцев суруйуу кистэлэҥнэрин бастакынан арыйан биэрбитэ. 1946с. үөрэҕин салгыы Дьокуускайдааҕы пединститутка барбыта. Тургутуулары барытын ааһан литературнай факультет устудьуона буолбута. Хомойуох иһин, доруобуйата мөлтөөн, Афоня үөрэҕэр баара суоҕа 3-4 эрэ күн үөрэммитэ. 1948с. Дьокуускайдааҕы биир сыллаах нуучча тылын уонна литературатын учууталларын бэлэмниир куурска үөрэммитэ. Бу үөрэххэ сылдьан бастакы “Иннибит диэки” диэн пьесаны суруйбута, онтуката Саха театрыгар туруоруллар, сүрүн оруолга Дмитрий Ходулов оонньообута. Афанасий Игнатьевич пьесата Саха Сирин суруйааччыларын II съеһигэр биһирэммитэ биллэр. Бу түгэн айар-тутар айдарыылаах эдэр киһини кынаттаабыта, бэйэтин талааныгар эрэл үөскэппитэ саарбаҕа суох. 1949 сыллаахха Москваҕа Горькай аатынан литературнай институт үрдүкү литературнай курстарыгар үөрэнэ барар. Үөрэнэр сылларыгар сүүрбэттэн тахса айымньыны суруйбута, саха ааҕааччытыгар бэлэх ууммута. Литинститут кэнниттэн, 1951с., Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар оҕо литературатын салаатын редакторынан үлэлээбитэ, улуу нуучча суруйааччыта Николай Гоголь “Шинель” диэн сэһэнин сахалыы тылбаастаабыта. Бу тылбаас 1952с. тахсыбыт Н.В. Гоголь “Талыллыбыт аймньылар” диэн сахалыы тылбаас хомуурунньугар киирбитэ. 1952с. муус устар 10 күнүгэр Афанасий Игнатьевич хаайыллыбыта. Василий Семенович Яковлевтыын – Даланныын репрессияланан, омугумсуйууга балыллан, буруйданан уон сыл күлүүстээх хаайыыга уураахтаммыта. Хаайыыга сытан сүүрбэттэн тахса кэпсээни суруйбута, “Чуумпу куорат” диэн сэһэнин саҕалаабыта. Икки сыл буолан баран, 1954 сыл ыам ыйын 26 күнүгэр, киэһэ 7 чаас саҕана, В.С. Яковлевтыын – Даланныын хаайыыттан босхоломмуттара. 1954с. бэс ыйын 12 күнүгэр Афанасий Бучугасова Мария диэн кыыһы кытта ыал буолбуттара, кэлин икки кыыс, биир уол оҕоломмуттара. Афанасий Игнатьевич 1959с. диэри Таатта улууһун Уус Тааттатыгар учууталлаабыта, литературнай куруһуогу тэрийэн үлэлэппитэ. Ол куруһуок иитиллээчилэриттэн биирдэстэрэ, кэлин биһиги музейбыт тутаах үлэһитэ, экскурсияҕа уонна сырдатар үлэҕэ салаа сэбиэдиссэйэ, Россия суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ, биллиилээх поэт, тылбаасчыт, литературнай критик, Николай Егорович Винокуров – Урсун этэ. Афанасий Игнатьевич Тааттаҕа олорон айбыт айымньыларын прототиптара Уус Таатта олохтоохторо буолбуттара биллэр. Үс оҕотун кииннэрэ түспүт Таатта сирин-уотун, дьонун-сэргэтин таптаан, иккис дойду оҥостон, кылгас да кэмҥэ буоллар, айымньылаах олоҕу ситэри олорорго күүс ыллаҕа, ийэйиитин буллаҕа... Афанасий Игнатьевич 1959 сыл муус устар 19 күнүгэр, Москва куорат клиникатыгар ыарахан ыарыыттан эмтэнэ сытан, отут икки эрэ сааһыгар, сырдык тыына быстыбыта. Суруйааччы бэйэтин кэриэһин толорон Таатта улууһун киинигэр, Ытык Күөлгэ, Таатта үрэх үрдүгэр көмүллүбүтэ. Билигин уҥуоҕа Араҥастаах диэн сир кылабыыһатыгар, кэргэнин Мария таһыгар, хараллан сытар. Суруйда П.А. Ойуунускай аатынан Саха государственнай литературнай музейын экскурсияҕа уонна сырдатар үлэҕэ салаа сэбиэдиссэйэ, Россия суруйааччларын Сойууһун чилиэнэ Анатолий Слепцов. Биһи социальнай ситиммитигэр суруйтарыҥ : https://max.ru/id1435055078_gos https://vk.com/sakhalitmuseum https://t.me/sakhalitmuseum https://rutube.ru/channel/32769536 https://sakhalit.com