МБДОУ "Центр развития ребенка - детский сад "Кэскил" с. Чурапча
Образование · 19 сентября 2026 г.
Бүгүн биһиги улаханнык курутуйан тураммыт Чурапчы көһөрүллүүтүгэр аналлаах Кэриэстэбил ... — 19 сентября 2026 г. в 03:15:50.637
Бүгүн биһиги улаханнык курутуйан тураммыт Чурапчы көһөрүллүүтүгэр аналлаах Кэриэстэбил күнүн бэлиэтиибит. Алдьархайдаах Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар тапталлаах Чурапчыбыт улууһа ордук улахан охсууну ылыыта күн бүгүҥҥэ диэри - оспот сүрэх бааһа, үйэлэргэ умнуллубат улуу кутурҕан. Оччолорго оройуон 41 колхуоһун 1850 хаһаайыстыбата, 5318 олохтооҕо үс хотугу улуустарга күүс өттүнэн көһөрүллүүгэ барбыттара. Бу дьаһал «Чурапчы алдьархайа» диэн Саха сирин историятыгар биир кэрчиги ылан сылдьар. Оччотооҕу былаас сөбө суох дьаһалынан бу көһөрүүттэн сылтаан элбэх биир дойдулаахтарбыт сырдык тыыннара быстыбыта, быстыыны-ойдууну, кыһалҕалаах олох кыһарҕанын билбитэ. Биһиги дьоммутун үс хонук иһигэр бириэмэ биэрэн, хас биирдии киһиэхэ 16-лыы эрэ киилэ малы-салы ылалларын модьуйан кими да, тугу да аахсыбакка, оҕолору, дьахталлары барыларын үүрэн кэриэтэ хоту улуустарга көһөрбүттэрэ. Көһөрүүгэ кэлбит дьон хоту сир олохтоохторун кытта балыктааһын, бултааһын үлэтигэр умса түспүттэрэ. Бу сыыһа дьаһалтан сылтаан 2000 тахса киһини сүтэрбиппит, онтон Аҕа дойду сэриитигэр 900 тахса киһи суох буолбута, ону таһынан дойдутугар хаалан өлбүт-сүппүт, атын сиргэ көспүт дьоммут эмиэ бааллар. Сэрии иннинэ биһиги оройуоммутугар 19279 киһи баар эбит буоллаҕына, сэрии бүтүүтэ баара-суоҕа 7434 эрэ киһилээх хаалбыппыт. Сэрии кэнниттэн 46 сыл буолан баран 1988 сылга эрэ ахсааммытын ситиспиппит. Онтон дьэ бу үс сыл кэнниттэн 1944 сыллаахха Саха АССР комиссариатын комитетын председателэ Илья Егорович Винокуров ходатайство туһэриитинэн эрэ биһиги дьоммутун төттөрү дойдуларыгар төнүннэрэллэрэ ситиһиллибитэ… Хойукка диэри чып кистэлэҥҥэ сылдьыбыт күүс өттүнэн көһөрүү сыыһатын туһунан боппуруос 1985 сыллаахха Улуу Кыайыы 40 сыллаах үбүлүөйүн бэлиэтээһиҥҥэ аан бастаан көтөҕүллүбүтэ. Онтон салгыы 1986-1987 сыллартан саҕалаан урукку былаас быһаарыыта сыыһатын туһунан дакаастаһыы саҕаламмыта. 1989 сыллаахха аан бастаан Чурапчы улууһуттан хоту көһөрүү кыттыылаахтарын бастакы кэмпириэнсийэлэрэ ыытыллыбыта. Бу алдьархайы таһаарбыт сыыһа дьаһалы дакаастааһыны, көтүттэриини, общественность билиитигэр таһаарыыны турууласпыт хорсун дьоммут Чурапчы райкомун сэкиритээрэ Геннадий Михайлович Сысолятин, райсовет бэрэссэдээтэлэ, билигин сенатор Егор Афанасьевич Борисов, обком сэкиритээрдэрэ Виктор Петрович Кудрин уонна Павел Михайлович Андреев ааттара хас Кэриэстэбил күнүн аайы хайаан да ахтыллыахтаах. Бастакы Президеммит, оччотооҕуга Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Михаил Ефимович Николаев: «Чурапчы алдьархайа — бүтүн саха норуотун трагедията», - диэн киэҥ истиигэ этиитин кэнниттэн Чурапчы колхуостарын дьонун хоту сыыһа дьаһалынан күһэйэн көһөрүү ыытыллыбыта дьон-сэргэ билиитигэр тахсыбыта. Биһиги, оҕолуун-улаханныын дириҥник өйдүүбүт - Чурапчы көһөрүллүүтүн кыттыылаахтарын ааспыт ыар олохторо ханнык да тургутуулары уҥуордуур үтүө санааны, олоххо эрэли илдьэ сылдьыы үтүө холобура буоларын. Ааспыт тыйыс дьыллар тымныы тыыннара үүнэр ыччаппытыгар суоһаабатын! Чурапчы улууһун бу ыар сүтүгэ хаһан да умнуллубат, хас биирдиибит сүрэҕэр, өйүгэр-санаатыгар өрүү тыыннаах!