🔹 Россияның Чазааның Даргазы Михаил Мишустинниң Тывага ажыл-агыйжы сургакчылаашкын үез... — 2 августа 2026 г. в 08:27:04.332
🔹 Россияның Чазааның Даргазы Михаил Мишустинниң Тывага ажыл-агыйжы сургакчылаашкын үезинде республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг-биле ужурашкан. Республиканың Баштыңы сөөлгү беш чылда регионнуң социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң бот-тускайлаң программаларының (ИПСЭР) чедиишкиннерин болгаш түңнелдерин таныштырган. Россияның Чазааның бадылааны ИПСЭР республиканың экономиктиг өзүлдезинге чугула чепсек болуп турар. Россияның Президентизи Владимир Путинниң даалгазы-биле социал-экономиктиг программаны боттандырып турар 10 регионнуң бирээзинге Тыва Республика хамааржыр. Тывада ук программаны 2030 чылга чедир боттандырарын бадылаан. Республика улуг үлетпүр курлавырлыг болгаш Сибирьниң өзүп олурар үлетпүр төптериниң бирээзи дээрзин Михаил Мишустин демдеглээн. Чурттуң Президентизиниң болгаш Россия Федерациязының Чазааның деткимчези-биле Тываның экономиказы сөөлгү беш чылда турум өзүлдени көргүскенин Владислав Ховалыг демдеглээн. Регионнуң ниити регоналдыг продуктузунуң хемчээли (ВРП) ийи катап өскен. 2020 чылда 84 млрд турганынга деңнээрге, 2025 чылда 168 млрд рубльге чедир өскен. 2030 чылгда ол 280 млрд рубль чедер деп санаттынган. Кол капиталче инвестиция 167 млрд ажыг рубль болган. 2030 чылга чедир инвестицияның хемчээлин 1,7 катап өстүрүп, 2040 чылга чедир 800 млрд рубль чедирер. Бюджеттиң бодунуң орулгаларының өзүлдезин хандырары – мурнады боттандырар сорулга. 2024 чылга деңнээрге, 2025 чылда 24 хуу, 2020 чылга деңнээрге 2,5 катап өскен. Узун хуусаада үндүрүг болгаш үндүрүгге хамаарышпас орулгаларның өзүлдези көрдүнген. 2030 чылга чедир 35,3 млрд рубль чедип, бо чылдың деңнелинден 1,4 катап хөй болур. Национал төлевилелдер болгаш федералдыг программалар күүселдези-биле республикада ядыы-түреңги чоруктуң деңнели доктаамал кудулап турар. 2020 чылда ол 31,7 хуу турган болза, 2025 чылда 18,6 хуу чедир эвээжээн. Ажыл чок чоруктар саны дөрт катап эвээжээн, 24 муңдан 6 муң чедир. 2020 чылдан бээр чажыт ажылдап турар 11 муң ажыг кижилерни хоойлу езугаар ажылче долдурган. 2020 чылга деңнээрге айда ортумак шалың 2025 чылда 71 хуу өскен. Федералдыг деткимче хемчеглер, ооң иштинде социал керээлер боттаныышкыны өг-бүлелерниң орулгаларының өзүлдезинге идигни берген. Программа 2020 чылда ажылдап эгелээнден бээр, Тывада эвээш орулгалыг хамаатылар-биле 22 муң социал керээлерни чарган. Сөөлгү чылдарда сайгарлыкчыларның саны 51 хуу өскен. 2020 чылда сайгарлыкчылар саны 6850 турган болза, 2025 чылдың төнчүзүнге чедир оларның саны 10321 кижи четкен. Биче болгаш ортумак сайгарлыкчы чорукта ажылдап турар кижилер саны 2,3 катап көвүдээн. Садыг-саарылга орулгазы 3 катап көвүдээн: 2020 чылда 25 млрд рубль турган болза, ам 77,3 млрд рубль болуп турар. Владислав Ховалыг бот-тускай социал-экономиктиг хөгжүлде программазының күүселдезин шыңгыы контрольда тудуп турар. Ооң күүселдези республикага 3,6 млрд рубль бюджеттен дашкаар акша-хөреңгини хаара тудуп, 915 доктаамал ажылчын олуттарны тургузарынга дузалаан. Программаның бир кол түңнели – республикада улуг хемчээлдиг чуртталга тудуун деткээн тууйбу болгаш демир-бетон кылыгларлыг, тудуг материалдары бүдүрер объектилерни туткан. Эрткен чылын Тыва 460 муң дөрбелчин метр шөлдү ажыглалче киирип, чаа чуртталга тудуглары-биле Россияда мрунакчы 10 регионнуң санынче кирген, а Кызыл хоорай кижи санынга онааштыр чаа чуртталга бажыңнарының тудуу-биле чуртта бирги черни ээлээн. ИПСЭР акшаландырыышкыны-биле Кызыл хоорайның сес чурттакчылыг микрорайоннарынга болгаш Кызыл база Тере-Хөл кожууннарга чер ажыглалының планнаашкын төлевилелдерин ажылдап кылган. Үлетпүр хөгжүлдези-биле чергелештир көдээ ажыл-агый, ылаңгыя мал ажыл-агыйы Тывага кол ужур-уткалыг дээрзин Владислав Ховалыг демдеглээн. Ынчангаш ону амгы үениң техниказы-биле хандырары чугула. ИПСЭР-биле дүктүң бирги болбаазырадылга цегин тутканы ажыл-агыйларга улуг деткимчени көргүскен. Оон өске 33 чаа бүдүрүлге объектилерин туткан: 1 муң тонна ногаа аймаан шыгжаар черни ажыглалче киирген, мал согар цехтерни ажыткан, ийи дээрбе бүдүрүлгелерин ажылдаткан, эът