А5а ыал, дьиэ кэргэн оло5ор баhылык буолара мѳккүhүллүбэт кырдьык. Былыр-былыргыттан ол...
А5а ыал, дьиэ кэргэн оло5ор баhылык буолара мѳккүhүллүбэт кырдьык. Былыр-былыргыттан олохсуйбут үгэс. Уhун утума кэhиллибит да буолла5ына чѳлүгэр түhүѳх кэриӊнээх. Аныгы сайдыылаах да олоххо ыал а5ата урукку курдук баhылыгынан хаалыахтаах. А5а баhылык буолар айыл5аттан аналлаах. Уол о5о-оло5у сал5ааччы. Киhи-аймах историятыгар о5ону иитии ньымалара араастар. Хас биирдии норуот үйэлэр тухары муспут ньымалара сайдыы кэмигэр сѳп түбэhиннэрэн, омук олорор айыл5атынан, оло5ун оӊкулуттан кѳрѳн уларыйар. О5о сайдыытыгар дьиэ кэргэн иитиитэ суду улахан оруоллаах. Иитиигэ ийэ эрэ буолбакка, а5а оруола уол о5о иитиитигэр ордук улахан суолталаах. Уол о5о иитиитигэр ыал а5а баhылыга сурун оруолу ылара моккуорэ суох. О5о а5атын курдук буоларга талаhыыта, кинини урдуктук тутуута, о5о тулалыыр эйгэни ылыныытыгар сабардыыр суолталаах. Ол иhин а5а уол о5о иитиитигэр бэйэтин иэйиитин тиэрдиитэ, санаатын ууруута, кинини о5отун эрэ курдук буолбакка, до5ор-атас оностон, бииргэ илдьэ сылдьыыта, о5о а5атын убаастыыр, эрэллээх, эрчимнээх буола уунэригэр тоhуу куус буолара биллэр. А5алар бэйэлэрин холобурдарыгар оло5у, дьону таптыырга, тулалыыр эйгэ5э, айыл5а5а сымна5астык сыhыаннаhарга аа-дьуо үѳрэтэр буолаллара. О5ону бэйэ холобуругар иитии-киьи оло5ун тухары бара турар ньыма. Улахан киhи, ийэ-а5а, уруу-аймах, саастыылаахтарын холобурун кѳрѳ сылдьан, о5о ону үтүктэн үѳрэнэр, иитиллэр. Саха дьоно о5ону иитиигэ араас ньыманы тутталлар: -о5ону бол5ойуу, сэӊээрии, хай5ааhын, саатырдыы эмиэ туттуллар; -о5о5о кѳӊүл биэрии. Ол аата талбытынан сылдьар диэн буолбатах, бу ким да оӊоро илигин бэйэтэ талбытынан айан, ѳйүнэн тобулан, айар-тутар айымньылаах киhи буолар; -ирдэбил, буойуу-хаайыы, харах далыгар илдьэ сылдьыы; -о5о дьарыгын уларытан биэрэн иhии; -о5ону күрэхтэhиннэрии, о5о талаанын үрдэтии; -о5ону угуйуу, умсугутуу; Улахан бол5омтолорун эт-хаан эрчийиитигэр уураллара. Биирдиилээн а5а хайдах ѳйдүүллэринэн, сатыылларынан уол о5ону иэмэх талахтыы имитэрдии иитэллэрэ. Булчут булдугар, балыксыт балыгар, уус ууhугар үѳрэтэрэ. А5а үѳрэ5э үксүгэр кѳрдѳрѳн үѳрэтии, бииргэ сырытыннарыы буолара: -уhаныы: дьиэни-уоту тутуу сиэрэ-туома; дьиэ тэрилин оӊоруу; -бултааhын, балыктааhын үгэьэ: булт сиэрэ-туома; сонор ньымалара; сайыӊӊы, кыhыӊӊы балыктааhын ньымалара, араастара; -идэ5э үѳрэтии: үлэнэн үѳрэтии, идэни утумнааhын; -дьиэ үлэтэ: дьиэни-уоту тэринии, тиэргэни ыраастаныы; кыстыкка бэлэмнэнии; -олох-дьаhах үгэстэрэ: тыл баайа, олох-дьаhах итэ5элэ. А5а үѳрэ5э а5ыйах, кэмчи тыллаа5ынан туспа уратыланара. Кини ѳбүгэлэрин ѳстѳрүн илдьэ, иӊэринэ сылдьара. Кинилэр үѳрүйэхтэрин айбыт а5а ыччаттарыгар тиэрдэрэ. Онон утум-ситим сал5ана турара. Инньэ диэн туран бэлэмнэнии бѳлѳх а5алара "А5а уонна уол о5о күнүн" чэрчитинэн , уолаттары илдьэ куйуурдуу бара сырыттылар. Куйуур диэн тугуй? Ойбону хайдах алларабыт ? Салгын хайдах тахсыахтааҕый ? Бу —күрдьэх, оттон бу муус сиидэлиир туттар тэрил , бу анньыы ... Саха тыла , үгэһэ, үөрүйэҕэ, сатабыла , сиэрэ-туома ... тыа сиригэр баар . Күѳлгэ сылдьыы сиэрин-туомун үѳрэттилэр. Куйуурдьуттарбыт үөрэн-көтөн астынан бардылар. Биир умнуллубат күн ааста. А5аларбытыгар махталбытын тиэрдэбит!