🦢Тываларның ыдык деп санап чорууру куштар — 20 июня 2026 г. в 01:52:28.339
🦢Тываларның ыдык деп санап чорууру куштар Аңгыр, дуруяа, куу деп куштарны тыва чон ыдык куштар кылдыр санаар. Чүге дизе олар чааскаан чорбас, кезээде эжеш чоруур куштар. Олар эжеш болганындан, кайы-бирээзи чок болур болза, үр чурттап шыдавас, эжин чоктап, муңгараар, кижиниң сагыш-сеткили-биле чоок онзагай куштар. Эжин чидирген черинге каш-даа чыл катап эглип дедир ужуп келирлер. Ынчангаш оларны кайы-хамаан чок узуткап чок кылып болбас, онзагай чараш куштарны камнаар, хумагалаар ужурлуг бис. “Көккүр хөлдер баарында Хөөрежип болчаг кылган Эргим черниң эртинези Эжеш куштар хоюспаңар”. Аңгыр – (хөл кужу) өдүрек-биле төрелдешкек,алдын сарыг өңнүг, кончуг чараш ховар куш. Чазын өдүректиң соонда орайтады келир, эжеш чоруур куштарның бирээзи. Бараан-Дажырган деп кырган-ачайнын аңгыр куш дугайында чугаазы: “Тожу чонунуң чугаазы-биле алырга, аңгырның оолдары өзүп көвүдевес. Оолдары улгадып эштип, ойнап турар болу бээрге, кижилер ону эскерип көруп каар болза, аңгыр оолдарын харамнангаш, чаңгыстап чип эгелээр. Элээн болгаш эштип дүжүп турган хөлүнге баарга, эр-кыс аңгыр ийелээн арткан болур. Бодунуң төлүн ол хире харамнаныр куш дээр. Аңгырны Тожу чону өлурбес турган. Чүге дизе ол бодунуң эъдин чиир, эжеш куш. Аңгыр кушту өлүрген кижи кезээде чааскаан, эш чок чурттаар. Ынчангаш ону Тожу чону ыдык куш деп адап чорааннар”. Дуруяа - эжеш куш (хемниг черниң кужу). Дуруяалар чылыг чурттардан чазын дөрт айның төнчүзүнде турум черлеринге эжеш (эр-кыс) болуп алгаш чедип келирлер. Олар база-ла эдеришкен эжи-биле назынында кады чоруурлар. Дуруяа эжиниң өлген черинге чеди чыл иштинде алгырып, ыглап келир. Бистиң өгбелеривис дуруяаны бурган кужу дээр. Чүге дизе аал көргенде ону чеже-даа катап дээскиндир ужар. Ону камгалап, кадагалап турары ол дижир. Куу – эжеш куш (суг кужу). Ону бурганның ыдыктыг кужу дээр. Куу куштуң хонар чери безин буянныг, арыг чер болур. Шаанда Тере-Хөлге чурттап чораан Соруктуг-Дарган деп кижи эштиг куунуң бирээзин боолап каан. Эжи өлген кыс куу чайны чайладыр алгырып ыглап келген. Ол алгыра бергенде, ооң үнүн дыңнаан кижилерниң куйга-бажы адыяр, дыка-ла кээргенчиг турган дээр. Күс дүжүп, чанар куштар арлы бергенде, Тере-Хөлдүң кыдыынга кара чаңгыс эжин чидирген кыс куу агарып чыдып калган турар. Хөл кыры дошталып, хар чаап, соок дүжүп келгенде, чаңгыс кыс куу ыглап-ыглап, эдип-эдип, дээрже дүндүүштелдир ужуп үнгеш, эр эжиниң өлген черинге, доң шынаага, чылча дүжер. Бо куштар шупту Кызыл дептерже киир бижиттинген ховар санныг куштар кылдыр санаттынып чоруурлар. Эжеш куштар өлүрерге эш тывылбайн баар, ол хевээр чааскаан артып каар дижир. Улуг назылыг кижилеривистиң бо чугааларын аныяк өскен хажытпайн, билип алыры артык эвес. Алган дөзү: Торжу О. К. Тожунун ыдык куштары // Образовательная социальная сеть. 2015. URL: nsportal.ru/nachalnaya... (Көрген хүнү: 17.04.2024); Чуруктарның алган дөзү: интернет четкизи. #культура_тувы #тыва_төп #Тываның_куштары