Кижиниң эң-не эргим үш үнези: чери-чурту, төрел чону, төрээн дылы — 8 июля 2026 г. в 08:43:14.464
Кижиниң эң-не эргим үш үнези: чери-чурту, төрел чону, төрээн дылы Куш уялыг, кижи чурттуг болур. Кижиниң төрээн чуртунга ынакшылы ооң каас чараш бойдузунга, хайыралыг байлаанга хамаарылгазы-биле илереттинер. Тыва чоннуң чаагай чаңчылдары бойдустуң хайырлаан байлаан хумагалаарынче кыйгырып турар. Ыяш ужурарының бетинде, Черден өршээл дилээр. Алырын алгаш, ооң орнунга аныяк ыяш олуртуп каар. Кат-чимис, тоорук чыгганда, төнчүзүн көөрүн бодавас, караа тотпас, хоптак сеткилдиг болбас. Кат сывы, пөш бажы куруглатпас. Тайга-сынның кежиин четтирерде, хүнүн эвес, а соң даартагы үени бодаар болза эки. Төрээн чурттан аңгыда, кижи чону чокта чурттап шыдавас. “Чону чоорган, хөйү хөйлең” деп үлегер домак ону бадыткап турар. Чаагай чаңчылдарның тыптып үнген дөзү, үндезилекчизи – чон. Кижи чондан хоорук чурттавас, кажан кезээде, ырак-чоокка-даа сеткил-сагыжы-биле кады чоруур ужурлуг. Чоннуң чоргааралының бирээзи – төрээн дыл. Төрээн дылывысты, ооң төөгүзүн билири – бистиң хүлээлгевис. Дыл- кижиниң чепсээ, ону хүндүлээр, бокталдырбас, улам сайзырадыр. Чоннуң чаагай чаңчылдары – кижизидилгениң өзээ. Төрээн черинге, чонунга, дылынга ынакшыл кижиниң чажындан төрүттүнмес болза, өзе бергенде, ону оттурары берге. Ада-иелерниң эң чугула хүлээлгези - уругларын чаагай чаңчылдарга кижизидери. Чаагай чаңчылдар, ёзу-чурумнар, сагылгалар – чоннуң эртинези. Алган дөзү: Даржаа А. Чарлып болбас ыдыктыг чаңчылывыс кагбаалы // Башкы. – 1994. - №4 (10) - Ар. 13-15. #Тыва_топ #Тыва_төп #улусчу_ужурлар