Өгге кирген кижилерни хүндүлээр ёзулалдар
Өгге кирген кижилерни хүндүлээр ёзулалдар Хап дүптээр ёзулал Аалдап келген ие кижиниң оглу даайының белекке бергени чаваазының өң-чүзүнүн караа-биле көрүп алыр, ол мал ооң өнчүзү болур. Оглунга мунар хөлге тып бергенинге ие кижи кончуг амыраар, чорук чогаан болур: Аалчының арны, Ала хаптың дүвү. Тыва чоннуң бо үлегер чугаазы төрелинге келген аалчының арнын көрүп алырын, таныжарын база бот-боттарын улам билчип алырын чугаалап турар. Аалчы кижи чанар деп барганда, ол-ла кижиниң хавын албан дүптээр, ооң иштинге уруг-дарыгга амзадыр чигир, боова, боорзак суп каан болур. Биеэ шагда ажы-төлү элээди назын чеде бергенде, ырак төрелдеринге чорук кылып аалдаар турган. Аалдажыр чорук төрелдежиринден аңгыда, чоок кижилериниң чурттап турар черин танып-билип алырынга болгаш аян-чорук кылырынга тергиин дузалыг. Кырган төрелиниң балдыры кошкак болза, чорук кылып аалдап келген оолга кырган-ачазы оттуун берип болур, бир эвес кыс уруг келген болза, кырган-авазы мөңгүн чүстүүн берип болур, черле хол куруг ытпас турган. Аалчының арагазын ишкен, ажын-чемин чиген болгаш хөөрежип чугаалашкан соонда, чанар өй келир – аалчыны аъткарар. - Силерни көрүп алдым. Сагыжым амыраттыңар. Орук-суур менди чедип алыңар. Кээп турар силер, уругларым! – деп, өгнүң улуг ээзи алгап-йөрээп каар. Аалдажыр чорук – төрелзиир чорук болур. Алган дөзү: kntuva.ru/post/9/1344/ Суге-Маадыр Делгермаа, редактор Национальной библиотеки им. А. С. Пушкина РТ. Донгак, Ш. Үе кызыы-дaa болза / Ш. Донгак // Шын. – 1992. – Январь 16.