Өгге кирген кижилерни хүндүлээр ёзулалдар
Өгге кирген кижилерни хүндүлээр ёзулалдар Аалчыны хүндүлээр ёзулал Шаанда шагда тываларның аалдажыр деп чаңчылы бар. Аалдажыр чорук төрелзиир чоруктуң уланчызы болур. Чылдың аалдажыр чорук туруп болур. Үш чыл, алды чыл болгаш, тос чыл болгаш, аалдажыр чорук туруп болур. Бир чамдыкта бир черге ырак төрели адазыньщ кырган кижизинге азы авазыньщ кырган кижизинге тускай чорук кылып аалдап кээр таварылга тургулаар, ооң кол утказы болза хан төрел кижилерниң аразында харылзаазын улам ханыладыр болгаш үстүп бар чыдар харылзааны быжыглай тудуштурары болур. Чаңгыс кижи, ашак-кадай улус, оолдуг кадай, кыстыг кадай, оолдуг ашак, кыстыг ашак кандыг-бир төрелиниң аалынга аалдап кээп болур.Аалдаар чоруктуң дөрт кол уг-шии бар. 🔹 Бирээде, өгленген уругну бег-кунчуу чыл болганда ада-иезинче аалдадыр чаңчылдыг. Ынчан өнчү, үлүк бээр. 🔹Ийиде, хүндүлүг төрелиниң кандыг чурттап орарын сонуургап, ооң караанга көстүп каары. 🔹Үште, кандыг-бир шыдалдыг төрелинден бир-ле чүвени дилеп алырын кордап келири. Чижээ: өглээр уруунга кидис азы кандыг-бир селик дилеп келирде аалдап болур. 🔹Дөртте, ырак черде чурттап орар кырган төрелдеринге бодунуң оглун азы кызын көргүзер дээш, төрелзинип келири. Аалчы кижи бодунуң хире-шаа-биле белеткенип алыр, ол чүл дээрге бир көгээр арагалыг, бир хап быштактыг, бир хапка кончуг ирттиң дүлүп каан ужазын чода-биле суп каан болур. Аалчы кижи төрелиниң аалынга бир, ийи болгаш үш хонар, ооң соонда чанып чоруптар. Алган дөзү: kntuva.ru/post/9/1344/ Суге-Маадыр Делгермаа, редактор Национальной библиотеки им. А. С. Пушкина РТ. Донгак, Ш. Үе кызыы-дaa болза / Ш. Донгак // Шын. – 1992. – Январь 16. #культуратувы #культурное_наследие #тыва_төп