Чъэпыогъум и 1-м 2026-рэ илъэсым бзэшIэныгъэзехьэу, философэу, усакIоу, Iазэу Анцокъо Х...
Чъэпыогъум и 1-м 2026-рэ илъэсым бзэшIэныгъэзехьэу, философэу, усакIоу, Iазэу Анцокъо Хьаджыбэч къызыхъугъэ мафэр илъэси 180-рэ зэрэхъурэр ГУАРИ-м щыхагъэунэфыкIыгъ. Iэнэ хъураем хэлэжьагъэх Къэбэртэе-Бэлъкъар шIэныгъэ гупчэм, Къэбэртэе-Бэлъкъар гъэзетэу «Псалъэм», Адыгэ къэралыгъо университетым, Адыгэ республикэ колледжэу Тхьабысымэ Умарэ ыцIэкIэ щытым, Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей, Аскъэлэе къоджэ культурэм и Унэ, Аскъэлэе гурыт еджапIэу зи №2-м яIофышIэхэр, кIэлэеджакIохэр, студентхэр. Iэнэ хъураем къекIолIагъэхэм доклад гъэшIэгъонхэр къашIыгъ, Анцокъо Хьаджыбэч иIэпэрытхэу Лъэпкъ музеим ихъарзынэщ хэлъхэм ащыщэу къырахыгъэхэм къатегущыIагъэх, Къэбэртэе-Бэлъкъарым къырахыгъэ почтовэ конвертэу Анцокъо Хьаджыбэч фэгъэхьыгъэр къагъэлъэгъуагъ. КIэухым Аскъэлэе музеим исовет итхьаматэу, Мыекъуапэ щыпсэурэ аскъэлаехэм язэхэщакIоу Бэрэтэрэ Хьисэ Аскъэлэе гурыт еджапIэу зи №2-м бзэшIэныгъэзехьэу, философэу, усакIоу, Iазэу Анцокъо Хьаджыбэч ыцIэ фаусыгъэмэ игъо шъыпкъэ зэрэхъугъэр къыIуагъ, зэкIэми дырагъэштагъ. *** Анцокъо Хьаджыбэч 1846-рэ илъэсым къэхъугъ, ищыIэныгъэ инахьыбэм къуаджэу Аскъэлае щыпсэугъ, ятэ зэфыкъом Аскъэлае ятэшхэм адэжь къэкIожьишъ, унагъуи щишIагъ, къуитIурэ пхъуитIурэ къыкIэхъухьагъэх, идунай ехъожьыфэ ар ащ щыпсэугъ. Адыгэ хьарыфылъэр къыхихыным ыпэкIэ Анцокъом бзабэхэм язэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ нэIуасэ зафишIыгъагъ, хьарфылъэ зэфэшъхьафыбэу щыIэхэр зэригъэшIэгъагъэх ыкIи 1878-рэ илъэсым араб графикэр зылъэпсэ адыгэ хьарыфылъэ зэхегъэуцо, ащ хьарыф 68-рэ хэт ыкIи зэкIэ пIоми хъунэу адыгабзэм хэт макъэхэр къеубытых. Хьаджыбэч ихьарыфылъэ ыгъэфедэзэ гущыIэжъхэр, орэдхэр, IорIуатэхэр, пшысэхэр таурыхъхэр етхых. Ежь философэу зэрэщытыгъэр къэзыушыхьатрэ гупшысэ куухэр зыхэлъ итхыгъэхэр, иIофшIагъэхэр лъэпкъым къыфигъэнагъэх. Хьаджыбэч ихьарыфылъэ зэрагъэшIагъ дзэкIолIэу урыс-япон заом кIуагъэхэм, ащкIэ письмэхэр къыфатхыщтыгъэх Бэрэтэрэ Айдэмыркъан, НатIэкъо Пэзад, ХьакIэко Пэзад, Еутых Къадыр, Тхьаркъохъо Хьатажъыкъу, Отэхьэ Аслъанчэрый, Нэхэе Амзан, нэмыкIхэри. Табышъ Мурат зэрэхъигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Шъхьащэфыжьи щызэфатхэщтыгъэх. Хьаджыбэч узыбэми яIазэщтыгъэ – чыйузи, тхьакIумэузи, пэузи, дэчыгыузи, нэмыкIхэми. КIышъо бэгыгъэхэри шъэжъые ахимыIэу ыгъэхъужьыщтыгъэх. Сымэджэщэу иIагъэр ибгъэнышъхьэ унэ цIыкIу арыгъэ. Сымаджэу уз хьылъэм IэкIихыжьыгъэмэ ащыщыгъ зэлъашIэрэ адыгэ баеу Трэхъо Лыуи. Ар зегъэхъужьым къыриIогъагъ: «ЕгъашIэм адыгэ горэм ымылъэгъугъэ унэ пфэсшIыщт» – ыIуи, ау Хьаджыбэч а «шIухьафтыныр» щигъэзыегъагъ. Хьаджыбэч фэягъэп баи хъунэу. «Зы нэбгырэ горэ тхьамыкIэу убаиныр емыкIу», – ыIощтыгъ ащ. Хьаджыбэч щыIэныгъэ гъогу хьылъэ къыкIугъ. Ежьыр лъэшэу гумызагъти, бэмэ агъэгумэкIыщтыгъэ, къыдэмыхъухэрэми агъэгупсэфыщтыгъэп. А зэкIэми Хьаджыбэч ипсауныгъэ зэщагъэкъуагъ, алэжьагъ. Мэлылъфэгъум и 5-м 1921-рэ илъэсым Хьаджыбэч идунай ыхъожьыгъ, икъоджэ гупсэу Аскъэлае щагъэтIылъыжьыгъ.