''Шын'' солун. Тыва дылда медээлер.

+1

💥Бойдуска хамаарышкан улусчу эскериглер 🍁Сентябрьда диңмирээшкин, кызаңнаашкынныг чаъс узун болгаш чылыг күстү, чымчак кышты оштаар. 🍁Бир эвес хадыңның бүрүлери шыпшык бажындан эгелеп саргарып эгелээр болза, час эрте дүжер, а адаандан эгелээр болза, час орайтаар. 🍁Сентябрь эгезинде ээремчик дузаа көвей болур болза, күзүн аяс болгаш кургаг хүннер хөй болур. 🍁Бир эвес черлик кастар ам-даа ужуп чорбаан болза, кыш орай дүжер болгаш чылыг болур. 🍁Өл-шык чай болгаш чылыг күс узун кышты оштаар. 🍁Эрте чагган хар – эрте час. 🍁Азырал куштар бажын чалгын адаанче суп турар болза, соор. 🍁Хады болгаш шиви чочагайлары көвей болза, кыш соок болур. 🍁Шивиниң чочагайлары адаанга хөй болур болза, соок эрте дүжер, а кырынга хөй болур болза, кыштың дурту кыска болур. 🍁Сентябрьда мөөгү дүжүд…

| КОРГУНЧУГ ЧУГААЛАР | 💥Машина дозар чорумалдар 📢Тозан чылдар ортузунда бир-ле кышкы узун кежээде даай-авам бажыңынга чыглып кээп, хөөрежип олургаш, чоорту коргунчуг чугааларже шилчий берген бис. Бүзүревес дээрге, таварышкан улусту бис шупту таныыр бис. А ол төөгүлер ийи-үш дугаар кижилер дамчыштыр дыңналып кээп, чон аразынга тарай бергилээн. 💫Руль былаажыр кадай Кызылда чаа-ла өг-бүле тудуп чурттай берген бир эр Сүт-Хөл кожуунда чурттап чоруур ада-иезиниң аалынга сиген кылчып, каш хүн турупкаш, орай кежээ чанар деп барган. Ынчан өдекте сараадын тургузуп алганынга өөрүп, шайлап олурган улус аразындан тыва шимени ийи-үштү чооглапкан «көөр» честези чуржузун доктаадып, чагаан-дыр: – Орай дүне орукка чорба, чуржу. Аалга хонуп алгаш, 6 шакта хаптар болбазыкпе. Дүн чоруктуг хей чүвелер ор…

💥Төрүүр-Даш 📢Хаан-Көгей сынының аразында, Барыын-Туруунуң бетинде, Арыскан деп хемниң соңгу талазында, Чараш-Даш деп ооргада өг хире кара-хүрең даш бар. Ол Хаан-Көгейниң эртинелери-дир. Ону Чер ээзи кадагалап турар дижир. Ол дашты долгандыр, күскелер үңгүрү ышкаш, салаа-биле үттей идип каан. Ол үттерден янзы-бүрү борбак даштар төктү берген чыдар. Ол даштарны чайладыр идип, аштап кааптарга, каш хонгаш кээрге, база-ла овааландыр төктү берген чыдар. Ол дашты Төрүүр-Даш дээр. Төрүүр-Даштың үт санындан аңгы-аңгы: ак, көк, кызыл, кызыл-хүрең, ногаан, кара өңнерлиг хой мыяа хире кончуг чараш даштар төктүп келген чыдар. Уруглар ойназын дээш, Көгей сынының ээзи, аңчы тыва кижи, чаяап каан болгаш ону хайгаарап чоруур дижип, улуг улус чугаалажыр турган. Ол ыдыктыг дашка хол дээп болбас, өскээртен …

+2

💥Шупту чүве өг-бүледен эгелээр 📢Март 27-де Кызылдың Аныяктар өргээзинге Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның чарлааны Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүлениң ыдыктарының чылынга тураскааткан “Кадык өг-бүле – кадык төрел бөлүк: Тыва Республиканың социал төлевилелдери болгаш хөгжүлдениң планы” деп аттыг “төгерик стол” болуп эрткен. Ону ТР-ниң Националдар херектериниң талазы-биле агентилели база ТР-ниң Хөй-ниити палатазы организастап эрттирген. Аңаа регионнуң хөй-ниити организациялары, муниципалдыг эрге-чагырганың болгаш аңгы-аңгы шажын-чүдүлгелериниң төлээлери болгаш өскелер-даа киришкен. Болган хемчегге ТР-ниң Чазак Даргазының оралакчызының хүлээлгезин күүседип турар Артына Бузур-оол сөс алгаш, өг-бүле институдунуң үнелелдерин болгаш кадык нацияны быжыглаар талазы-биле айтырыгларны дет…

💥«КАНДЫГ ХАЙГА АЛЫСТЫҢ, ОГЛУМ?» (Тоожудан үзүндү) 📢Маргышкан ийи эр Зинаида Поликарповнаныӊ кирип келгенин эскербээннер. Ынчалза-даа оозу демгилериниӊ чугаазын эжик аксынга хевин уштуп тургаш, кончуг таптыг дыӊнаан. – Бо кандыг ындыг шимээн үне берди? Политика сайгарып тур силер бе? – деп, ол Крупинкинниӊ ындыг чугаа кылырынга ынаан билир болгаш, өрээлче кирип ора билбээчеӊнээн. Петя-даа, Сергей Ефремыч-даа бук дивээннер. Ол өйде өрээл ишти шып-ла шыпшыӊ чүве апарган. Зинаида Поликарповна ол халалыг шыпшыӊны үзе кирип: – Чем кылып берейн, меӊээ дузалажыр силер, эрлер – дигеш, ийи кижизиниӊ арыннарынче шырайын чазык көөрүн кызыдып хүлүмзүрген. – Мээӊ дузам бо таварылгада артык боор – дээш, Сергей Ефремыч хевин кеде каапкаш, дашкаар үнүпкен. Эжик халырт кыннып хагдына бээри билек, Зинаид…

+6

| ТЫВА ЦИРК УРАН ЧҮҮЛҮНҮҢ ҮНДЕЗИЛЕКЧИЛЕРИНИҢ БИРЭЭЗИ ДМИТРИЙ ОЧУРНУҢ 100 ЧЫЛ ОЮНГА | 💥Делегейни кайгаткан сылдыс 📢Тыва АССР-ниң болгаш Якут АССР-ниң алдарлыг артизи, «Сывырындак демир кырының хааны», «Чалыы назын» цирк бөлүүнүң үндезилекчилериниң бирээзи Дмитрий Энеш оглу Очурнуң (1926-1992) төрүттүнгенинден бээр 100 харлаанынга тураскааткан байырлыг хемчеглер март 21-де артистиң өскен-төрээн чери Бай-Тайга кожууннуң Бай-Тал суурга болуп эрткен. Дмитрий Очур Хемчик-Бажында чурумалдыг, чараш Кара-Чода баарынга 1926 чылдың январь 20-де хөй ажы-төлдүг өг-бүлениң 3 дугаар оглу болуп төрүттүнген. Ачазы Энеш Иргит сураглыг аӊчы чораан, ооң каргыраалаарын база чон сактып чугаалажыр. Ол Ада-чурттуӊ Улуг дайыныныӊ чылдарында 12 аъдын фронтуга эки тура-биле дузаламчы кылдыр берген. 1940-1944 чы…

💥Хөөмейим кагбас-ла мен… 📢Эрткен дыштаныр хонуктарда Тываның күрүнениң ойнаар-кыстар театрынга Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи Аян-оол Самның «Өгбелерим хөөмей ыры» деп оюн-көргүзүү болуп эрткен. Көрүкчүлер залы шыгырт долу. Сыгыт-хөөмейниң мөгейикчилери улуг назылыглар-даа, аныяктар-даа, элээдилер-даа көрүкчүлер аразында бар болду. Оларның аразында Республиканың Р.Д. Кенденбиль аттыг уран чүүл школазының өөреникчилери, А.Б. Чыргал-оол аттыг уран чүүл колледжиниң сургуулдары болгаш өске-даа өөредилге черлериниң школачылары бар болду. Чаңгыстың оюн-тоглаазын Делегей чергелиг хөөмей академиязының директору, ТР-ниң улустуң хөөмейжизи Бады-Доржу Ондар ажытты. Хөөмей-сыгыттың мөгейикчилери болур көрүкчүлерге чыглып келгени дээш, өөрүп четтиргенин илереткеш, 2026 чылда 60 харлап турар …

💥Кайда сен, эргимим? 📢Сарыг бүрү черге чаттылып, Чайның өйү шагда төндү чоп. Мугур сес шак турда, келбес мен, Муңгарава шүңме, эргимим – деп сураглыг бир ыры сөзүнде ышкаш, сарыг-сарыг бүрүлер чер-черде саарлып бадып эгеледи – сарынналдың казыргызы сагыш-сеткилди бөөлдеп-ле эгелээн боор аа? Күскү бойдустуң чараш чурумалы-биле катай эрээн-шокар амыдыралывыстың элээн каш арыннарын ажыда соп, бакылай кааптар бис бе? Кымга бо күс чүнү сагындырар-дыр, кударааннар хөй бе, магадап, чарашсынганнар хөй бе? https://vk.ru/wall-201111625_70699

💥ЧАРЫНЧЫ Чечен чугаа 📢Өле өшкүм чиде берген. Ол-бо дилеп, айтыртынгаш, тыппайн бардым. Чаңгыс борбак өшкүмнүң ис-дажы-даа көзүлбес, ооң бараанын көрген кижи-даа чок. Анайы өскүс калган. Оор алган деп каразый бердим. Суур шагдаазынга хомудаарындан чөгени берген мен. Мал-маганын оорлаткан кижилерге дузалаптар хире харыы-даа чок хей чорду. Чарын салыр Шыргай-оолга баар деп шиитпирлеп алдым. Артында-ла «Чарынчы» деп чонга шолалаткан кижи болгай. Сураан дыңнаарымга, өдүрээн часса-даа, хөлүн часпас дижир. Ооң бажыңынга чеде бээримге, пашта эът дүлүп алган, кара мүнүн аартаан, суг дер дүшкен олур. Келген херээмни чугаалаарымга: – Чарын бар бе? – деп айтыра-дыр. – Кандыг чарын? – Салыр чарын. Чарын салдыртып кээр кижилер-ле хөй. Ол хирезинде хол куруг кээр боор-дурлар. Оода чарындан хойлап алг…