💥• Моторк ТИРЧИН, Тываның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү
💥• Моторк ТИРЧИН, Тываның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү Тыва чогаалга чогаадыкчы изин арттырган чогаалчыларның бирээзи Моторк Айыжыевич Тирчин. Чогаалчы 1940 чылдың сентябрь 1-де Тес-Хем кожууннуң Деспең сумузунга төрүттүнген. Чогаадыкчы ажылының эгелээн үези – 1960 чылдарның ортаа үези. Чырыкче үнген баштайгы чогаалы “Оруку-Хем” деп шүлүк. Ол 1968 чылда “Тываның аныяктары” солунга парлаттынган. Оон эгелээш Моторк Тирчин шүлүктерин болгаш кыска чечен чугааларын республика солуннарынга болгаш Тываның чогаалчылар эвилелиниң “Улуг-Хем” сеткүүлге парладып турган. Чечен чогаалга шилилгениң белен эвес оруун Моторк Айыжыевич эрткен. Тываның ном үндүрер чериниң 1981 чылда парлап үндүргени “Өзүмнер” чыындыга бөлүк шүлүктери “Чиргилчин” деп ат-биле кирген. 1992 чылда “Күдээлер” деп тоожузун болгаш бөлүк чечен чугааларын ном кылдыр Тываның ном үндүрер чери 1992 чылда парлап үндүрген. “Күдээлер” деп номдан “Ирбиш” деп чечен чугааны номчукчуларның сонуургалынга бараалгаттывыс. 💫ИРБИШ 📢Деспеӊ хем хая-даштыг, кадыр-каскак, чалым-туругларга кызадып алган. Аӊнарныӊ хааны-даа, чаражы-даа аңаа чурттап, ижигип келген. Мен база аӊаа өскен, төрээн хемимге ынак мен. Ирбиш – богба-чаваалар ышкаш улуг истиг, чалым-туруг тевер араатан, эӊ-не чараш аӊнарныӊ бирээзи. Деспеӊ хемге шала күскээр ирбиштер көстүп келген. Өшкү кадарып чорааш, изинге бо-ла таваржып чордум оӊ. Бир-ле хүн топтап, дураннап олурарымга, дөө сүвүр-сүвүр, шиш-шиш чалымнарныӊ аразында аӊгы-аӊгы чүктерже харап алган чыдырлар. Сарыг-шокар чүзүнү долбанналчак, хээлиг-хээлиг. Кулаа дөӊгүрзүмээр, карактарыныӊ кирбиктери кара-саргыл, от хып турар көстүктерлиг, дарбагар хаайлыг, улуг-даа болза, кедергей шевер калдар аастыг, а пагында шаараш хылган салдар сарбайган, мөӊзүгүр баштыг амытаннар болду. «Аалчыларны» баштайгы хүнүнден-не доктаамал хайгаарап тур мен. Дүвүретпээн мен. Деспеӊге олар шаанда турган дижир чүве. Ол чугаа бадыткаттынды. Олар-даа аӊнап-ла кыштааннар, а мен өшкүм кадарып чыл аштым. Ховар аӊнарныӊ чаажын, чаражын эскергеним ол. Шала часкаар өшкүлерим төрүп эгелээн. Чымыш улгаткан. Кажаа сыӊмас анайлар мыккылажыр. Шара сиӊген халаттарывысты барык-ла ужулбас турган бис. Ажылга дүлдүнген бачым шаг-үениӊ чүгүрүүн канчаар. Хүн үнүп келир-ле, караӊгылаш кынныр, дүн дүжер-ле, чырыш дээр. Ажыл ол хире бачым турган. https://vk.ru/wall-201111625_69701