I МӨӨРЕЙГЕ I — 7 апреля 2026 г. в 04:00:02.564
I МӨӨРЕЙГЕ I 💥Хаазут хошунга шажынның оруу 📢Үр үениң иштинде хүрээ-шажын черлеринге төвүт бижик, а эрге-чагырганың албан-херээн кылырынга моол бижик туруп келген. Тывага турган 27 хүрээ болгаш дуганнар, 5000 хире ламалар чон ортузунга билиглерниң эге хевирин тарадырынга, парлаан болгаш бижээн сөстүң күжүн, эвин өөредиринге ол эптиг болган. Лама шажын эртеминиң эге билиглерин Тывага нептередиринге эки талазын көргүскен. Хүрээ школалары өөредилге төптери болуп турган. Моол, төвүт бижиктиң үндезиннерин: сан, чөөн чүк чоннарының философиязын, чурагай талазы-биле бижиктерни ол школаларга өөредип турган. Эрткен үениң арыннарынче эглип көөр чүве болза, Хаазут хошуннуң Нуур сумузунга турган «Чыргалаңды» хүрээзин 1823 чылда кыдат тудугжуларны чалааш, Хөл-Бажының Даштыг-Дөргүн деп черге туттурган. Бүгү Тывага удатпаанда алдар-ады алгаан, каас-шиник, бай-байлак, хөй ном-саңныг, судурларлыг улуг хүрээ болган. «Канчыырның» безин 108 бойдулуг судуру мында долу бүрүн бар болган. Ол – улуг үнелиг ном. Ону «Чыргалаңды» хүрээзинге эккеп, судурлар санын тургузуп алган. Моолдан чалап эккелген бо судурну Каргының суму төвү Белдир-Чазыга ламалар 3 хүн-дүн дургузунда судур номун номчуп тура, быжыглаан. «Чадамба», «Данчыыр», моол «Алдын-Херел», «Доржу-Чотпа», «Дажы-Сегбе», «Дажы-Дондуп» судурлар, «Үлегер-Далай», «Хаан-Хараңгуй», «Оюн-Дүлгүүр», «Панчатантра», «Хуулгаазын өлүг кижи», «Лям-рим Чэн-по-Ням-мэд цзон-ха-па Чэнь-пой дзад-пий джан-губ лям-рим чува» Цзон хаваның төвүтке сарыг шажынны кииргениниң дугайында номнар бар турганын 1960 чылдарның төнчүзүнде маңаа чурттап чораан лама сургуулдуг ирейлерден көрген мен. Магбын Лопсан оглу — чурагачы, Күнчүн-Хелиң, Сундуй Шыырап — отчу, чурагачы Сержи-Хелиң, Көк-Сүрүң — домчу лама, Баян-Хөө, Самдан, Хертек, Найдан, Херел, Идам Узун-Ашак олар. Моол, төвүт мифтер, кижилерниң тоолчаан намдарлары, сарыг шажынның улуг судурлары, сылдыстыг делегей чурагайлары, төвүт медицинага хамаарылгалыг эм-таң кылырының дугайында номнар база бар турган. Ол ышкаш Ак Дарыйгы, Ногаан Дарыйгы, Бай Намзырай, Эжен бурганы, Комбу, Конгар, Чамыяң, Шогжал, Дамдын, Чамзырың, Чигжит (эң дошкун), Идам, Манзырыкчы сагыызын бурганнарның безин овурлары, чуруктары бар. Барык-ла чүс хире чыл эртерге, хүрээни өскээр көжүрер деп мындыг болган. Моолдан ивилиг көшкүн улус Нуур сумуга аңнап келирге, оларны карачал чон, хуурактар эттеп-эриидээш, дорамчылааш чандырып чоруткан. Чыпсын-Дамба кудуктуга хүрээ ламалары баарга, мынчаар тайылбырлаан: https://vk.com/wall-201111625_62094