ар ураг садангийн холбоо ч байдаг.
ар ураг садангийн холбоо ч байдаг. Он жилүүд одон, бид нэг ард түмэн болов. Болох ёстой юм болдгоороо болов. Түүхэд «хэрэв» гэж байдаггүй. Ноён Ган-Төмөр ч үүнийг зөвшөөрөхгүй байсан биз. Зуу гаруй жилийн өмнө Байгалийн чанадынхны тухай бичсэн нэгэн материалд урам зориг өгөхүйц мөрүүд байдаг: «Байгалийн асар их баялаг бүхий одоогийн цөлөгдөгсдийн үр удам болон төрөл бүрийн нүүдэлчин аймгууд оросуудтай нэгэн үе болон уусаж, хожим баян, хүчтэй, цэцэглэн хөгжсөн хүн амын агуу массыг бүрдүүлнэ гэж найдаж болно.» Эхнийх нь биелсэн — Оросын Дорнод хязгаарын оршин суугчид бид нэгэн хамтлаг болон ууссан. Үүнд Гантөмөров ноэны гавьяа бий. Цаашдынх нь өнөөг хүртэл биелээгүй байна — бид баян биш, хүчтэй биш, цэцэглэн хөгжөөгүй байна. Үүнд ноёны буруу гэж үгүй. Бид хээзээн нэгэн цагт тийм болох болов уу? Өтөл залуу Ган-Төмөр Оросын харьяанд орохдоо, хожим Москва орох замдаа нас барахдаа үүнийг бодож байсан юм биш биз? Ган-Төмөр Оросын хаант улсад Нэрчийн Даури — Эргүнэ мөрнөөс Яблоновын нуруу хүртэлх асар том нутаг дэвсгэрийг нэгтгэжээ. Үлдсэн хэсэг болох Сэлэнгийн Даурийг энэ нутаг дэвсгэрт Ухин тайж нэмж оруулсан бөгөөд түүний тухай дараагийн тэмдэглэлд өгүүлэх болно. Түүхийн хувьд бүх Даури нь дөрвөн хэсэгт хуваагддаг: Байгалийн Даури — Байгаль нуураас Яблоновын нуруу хүртэлх нутаг дэвсгэр, Витим-Олёкмын Даури — Витим ба Олёкма мөрний сав газар буюу Забайкальскийн хязгаарын хойд хэсэг, Амур мужийн баруун хэсэг, Сэлэнгийн Даури — Сэлэнгэ мөрний сав газар буюу Буриадын өмнөд хэсэг, Забайкальскийн хязгаарын баруун өмнөд хэсэг, Нэрчийн Даури — Эргүнэ мөрнөөс Яблоновын нуруу хүртэлх нутаг дэвсгэр. Эдгээр асар том нутаг дэвсгэрийг Москвагийн Орос улсад нэгтгэх явдал нь зөвхөн цөөн хэдэн тэмцэгч зантай хүмүүс — албаны орос хүмүүс — Ган-Төмөр ноён болон Чингис хаан гаралтай, үе уламжилсан боржигин Ухин тайж нарын дайчдын тусламжтайгаар боломжтой болсон юм. Хожим нь чухамдаа Ган-Төмөр ноён болон Ухин тайжийн дайчдаас 1761-1765 онд тунгус ба буриад-монголын казак полкуудыг байгуулсан бөгөөд тэд 1851 оны 3 сарын 17-нд Байгалийн чанад дахь казак цэргийн суурь болжээ. Тэндхийн олонхийг нутгийн иргэдтэй хойшлогдсон уурхайн ажилчид, хилийн гарнизон-бэхлэлт ба тосгоны оршин суугчид бүрдүүлж байв. Байгалийн чанад дахь казак цэргийг дараагийн бүс нутгууд болох Амур орчмын хязгаар ба Алс Дорнодыг цаашид колоничлоход зориулж байгуулсан бөгөөд тэдгээрийг нэгтгэснээр Оросын эзэнт гүрнийг байгуулах үйл явц дууссан юм. Гэвч өнөөдөр бид Ган-Төмөр ноён болон Ухин тайжийн тухай юу мэдэх вэ, хэд хэдэн үеэрээ бодит түүхээс тасарсан орчин үеийн хүмүүсийн өмнө тэдний дүрэх ямар харагдаж байна вэ? Өнөөгийн үндэсний засаг захиргааны нэгжүүдэд амьдарч буй, өөрсдийгөө казак эсвэл буриад гэж нэрлэдэг хүмүүс өнөөдөр ямар хүн ам бэ? Шашингүй үзэлтэй засаг захиргаа тэдэнд юу зааж сургасан бэ? Тэд ямар түүхийн тухай тунгаан бодож чадах вэ? Тэдэнтэй юуны тухай ярилцаж болох вэ? Зураг дээр: Хамниганс. 1912 он. Гантөмөровынхны овгийн сүлд