Бу кэнниттэн, кинилэр императорскай Археографическай комиссияны кытта 1840–1846 сылларг... — 24 июня 2026 г. в 07:58:10.010
Бу кэнниттэн, кинилэр императорскай Археографическай комиссияны кытта 1840–1846 сылларга сыралаах суруйсууларын уонна тэрийэр үлэлэрин түмүгэр, улахан научнай сыаннастаах история акталара быыһанан, реставрацияланар уонна дириҥник үөрэтиллэр сыаллаах Санкт-Петербург куоракка тиэрдиллибиттэр. «Якутская воеводская (приказная) изба» акталарыгар туох сурулла сылдьарый? Фонда докумуоннарыгар (ыраахтааҕы грамоталара, отпискалар, челобитнайдар уонна росписьтар) XVII–XVIII үйэлэргэ Саха сирин олоҕун бары өрүттэрин көрдөрөллөрө биллэр: Воеводство былааһа хайдах олохсуйбута, олохтоох былаас бэрэстэбиитэллэрин Москва уонна Сибирь прикаһын кытта сыһыаннара; Ясачнай (олохтоох өбүгэлэрбит) уонна служилай (казактар) дьон олохторо-дьаһахтара, култууралара уонна обществоларын тутула; Түүлээх (ясак) хомуура, бааһынайдарга сири үллэрии, килиэп хамнаһын түҥэтии уонна арыгы атыытын (кутуутун) хонтуруоллааһын; Бастакы сир арыйааччылар сырыыларын туһунан ыйаахтар-уураахтар (наказтар), отчуоттар уонна «отпискалар». «Якутская воеводская (приказная) изба» акталара — бу Петр I ыраахтааҕы иннинээҕи Русь кэминээҕи олохтоох архыыптар саамай толору уонна дьиҥнээх бэйэтинэн хаалбыт сэдэх докумуоннарын аҕыйах ахсааннаах ураты холобурунан буолаллар. Араас утарыта турсуулар уонна баһаардар кэмнэригэр суох буолбут Сибирь атын элбэх архыыптарыгар маарыннаабат уратылаах, тоҕо диэтэххэ бу фонда туох да хоромньута суох этэҥҥэ хаалбыт. Бу матырыйааллар уһулуччу улахан суолталарын учуоттаан, РФ Наукаларын академиятын (РАН) Санкт-Петербургтааҕы история института Саха сирин чинчийээччилэрин кытта кыттыһан, фонданы былааннаахтык сыыппараҕа көһөрүү (оцифровка) үлэтин ыыталлар. Бу сыаната биллибэт историческай докумуоннар — нуучча хаһаахтарын маҥнайгынан көрсөн, ураты өйдөөх-салайар дьоҕурунан историяҕа хаалбыт чулуу өбүгэбит аатырбыт Мыымах кинээс (Мымах Намов) уонна кини уолаттарын туһунан XVII үйэтээҕи дьиҥнээх суруктар Санкт-Петербург куорат билим архыыбыгар харалла сылдьаллара инникитин былааннаахтык үөрэтиллэрэ уонна сиһилии чинчийиллэрэ күүтүллэр. Онон Нам улууһун былыргытын сырдатыыга, историятын дириҥэтэн үөрэтиигэ инникитин өссө улахан, сыралаах уонна интэриэһинэй үлэлэр күүтэллэр. Нам улууһун дьаһалтата улахан суолталаах көрсүһүүнү тэрийиигэ күүс-көмө буолбут Гуманитарнай чинчийии уонна Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын институтун тутаах чинчийээччитигэр, история наукатын докторыгар Сардана Ильинична Бояковаҕа уонна институт коллективыгар улахан махталын биллэрэр! «Нам улууһа” МО пресс - сулууспата