БАЛАҔАН ЫЙЫН 1 КҮНҮНЭН - БИЛИИ КҮНҮНЭН!
БАЛАҔАН ЫЙЫН 1 КҮНҮНЭН - БИЛИИ КҮНҮНЭН! 2026- 2027 сс. САҤА ҮӨРЭХ ДЬЫЛЫНАН! АХТЫЫМ - МАХТАЛЫМ БЭЛИЭТЭ Мин Прокопий Алексеевич, Ирина Герасимовна үөрэппит оҕолоробун, иккиэннэрэ таптыыр, убаастыыр учууталларым. Саас сааһынан кэпсээтэххэ, 1956 сыллаахха күһүн ыалым Миитэрэй атыгар икки буолан мэҥэстэн биир көстөөх "Сууртаах" диэн сиргэ (оччотооҕу нэһилиэк киинэ) үөрэх - билии ыла оскуолаҕа барбытым. Оччолорго дьонум "Сайылык", "Кыдаайык" диэн өтөхтөргө олорон баран саҥа тутуллан эрэр дэриэбинэҕэ ("Уһуҥҥа") көһөн кэлэн ыалга дьукаах олороллор этэ. Билиҥҥи курдук детсад эҥин диэн олох суох кэмигэр, биир да буукубаны билбэт, биэс иһигэр нэһиилэ ахсаан ааҕар, элбэх оҕону кытта алтыспатах оҕо интернат иитиллээччитэ буола түһэбин. Уол, кыыс элбэхпит, барыбыт күлтүччү кырыллыбыт төбөлөөхпүт, дьиэбитин, дьоммутун ахтан ытааччы да баар. О (нулевой) кылаас учуутала Ирина Герасимовна диэн эбит. Оҕо кутун - сүрүн олох баттаабат, сымнаҕас баҕайы учууталлаах буолан абыранныбыт.Тугу билэрбитин бэрэбиэркэлээн буолуо, ыллааһын буолбутугар: Үчүгэй, үчүгэй Өрүүнэбэр, Үөрэн - көтөн кэлбиппэр, Арамаан уола адьарай Алдьата сыһан таһаарда... диэн ырыалаах киһи буолан биэрдим, атыны олох билбэппин. Аны санаатахпына, дьоммор хонон ааһар дьээбэлээх дьон үөрэппиттэр быһыылаах. Кэнникинэн үөрэнэн, дуоскаҕа эппиэттии туран учууталым кэннигэр туран күлэн бычыгырыыр эҥин буоллум. Учууталым мөхпөт, куттаммаппын. Нөҥүө күһүнүгэр оскуолабытын нэһилиэк саҥа киинигэр көһөрөр буоллулар. Онон дьиэбиттэн сылдьан кулуупка үөрэнэр буоллум. Ирина Герасимовна үөрэтэн, такайан, оскуола диэн тугун билэр, ааҕар, суруйар киһи бастакы кылааска үөрэнэ барбытым. Ирина Герасимовна кэлин интернатка воспитателынан үлэлээбитэ. Киэһэ хараҥаҕа уулуссаҕа фонаригын уота кыламныырын түннүгүнэн көрөн, интернатка "остуоруйа иһээр!" - диэн ыҥырсыы буолар, ыскамыайканы тула уура охсон, остуоруйа истээри сүүрүү - көтүү буолара диэн оччотооҕу оҕолор кэпсээччилэр. Учуутал идэтин ылан оскуолабар үлэлии сылдьан Ирина Герасимовнаны кылааһым оҕолорун кытта иккитэ көрсүһүннэрэн турардаахпын. Учууталларбар дьиэлэригэр тиийиэхпин куттанан, Герасимовнаны суругунан ыҥыран ылабын. Бастаан ыҥырбыт оҕолорум алтыска үөрэнэллэр этэ, олохтоох оҕолор. "Бүгүн мин эһиэхэ ааҕарга, суруйарга үөрэппит бастакы учууталбын билиһиннэрэ аҕаллым",- диэн тылларынан кылаас чааспын саҕалыыбын. Ирина Герасимовна сүрдээх кэпсээннээх, тэҥнээҕэ суох үчүгэй остуоруйаһыт. Алҕаһаабат буоллахпына "оҕо сылдьан эмчит буолар баҕалаах этим" диэн кэпсиирэ. Бүтэһигэр оҕолорго остуоруйа кэпсээбитэ. Махтанан, баһыыбалаан, хаартыскаҕа түһэн арахсыбыппыт. Мин бу кылаас чааһын ыытаары утуйар уум көтөн, долгуйуу бөҕө. Бу оҕолорбун оскуоланы бүтэттэрэн баран 1983-84 сс. үөрэх дьылыгар Тылгыны, II Күүлэт оҕолоро үөрэнэр 10 (б) кылаастарыгар салайааччы буолабын. Эмиэ суругунан учууталбын кылаас чааһа ыытарыгар көрдөһөбүн. Кылааһым чааһа бастакы ыыппыт көрсүһүүбүттэн уратылаах буолара чуолкай: оскуоланы бүтэрэн эрэр улахан оҕолор, атын нэһилиэк оҕолоро, Прокопий Алексеевич, Ирина Герасимовна тустарынан олох билбэттэр, аны саас буолан, күн уһаан оҕолор кылааска олорон түннүгү маныыллара элбиир кэмэ этэ. Эмиэ утуйар уум көттө, оҕолорум сэҥээриэхтэрэ дуо диэн. Оҕолор хаһан да харахтаабатах кыра эмээхсиннэрэ киирэн кэллэ, кылаас чааһа саҕаланна. Мин долгуйуу бөҕө. Ирина Герасимовна сэһэнэ - сэппэнэ, юмора былааһы ылла. Өссө бүтэһигэр "Оһол төрүөт төрдө Оноҕочоон - Чоохоон" диэн остуоруйанан былааһы букатыннаахтык ылла. Ол кэмтэн элбэх сыл ааста да, долгуйбутум бэрт буолуо, ити кылаас чааска кэпсэммит остуоруйа аата өйбөр хаалан хаалбыт, тыл күүстээҕин онно сөхпүтүм. Ирина Герасимовна оччолорго кулуупка көстөр киинэлэргэ кэлэн ким нууччалыы өйдөөбөтт оҕолорго тылбаастаан биэрэр этэ. Ким кини көмөтүгэр наадыйааччы миэстэ ууран, аттыгар олорордуу эрдэттэн тэринэрэ. Нууччалыы киинэни өйдөөн истэр буолбут оҕолор миэстэбитин саҥа оҕолорго туран биэрэн баран, тэйиччи олорон көрөөччүбүт.