Улахан дьоҥҥо, ордук индийскэй киинэлэргэ, эмээхситтэр эмиэ Ирина Герасимовна
Улахан дьоҥҥо, ордук индийскэй киинэлэргэ, эмээхситтэр эмиэ Ирина Герасимовна тылбаасчыттаах көрөллөрө. Герасимовна уран тарбахтаах иистэнньэҥ, быысыбайдьыт, үчүгэй баайыыһыт этэ. Итинник эргиччи талааннаах, амарах, эйэҕэс майгылаах педагог, мин бастакы учууталым Ирина Герасимовна Николаева. Прокопий Алексеевич саха тылын, литературатын учуутала, биһигини 5-с кылаастан үөрэппитэ. Ирина Герасимовнаҕа атаахтаан ылар уурайан, Прокопий Алексеевичтан лаппа толлор этибит. Үрдүк уҥуохтаах, байыаннайдыы туттар - хаптар, сөҥ саҥалаах этэ. Саха тылын грамматиката олус ыарахан, уустук предмет. Учууталбыт дьаныһан туран төрөөбүт тылбыт ымпыгын - чымпыгын, ууһун - уранын, кэрэтин биһиэхэ иҥэрбитэ. Мин чахчы ис сүрэхпиттэн кыһанан туран сочинение (өйтөн суруйуу) суруйарбын өйдүүбүн, аан бастаан хоһоон суруйарга куоталаһа - куоталаһа холонорбут. Оскуола, кылаас олоҕор тахсар мөкү көстүүлэри кириитикэлээн, хардарыта хоһоонунан кириитикэлэһэн бары "поэттар" буолбуппут. Оччотооҕу олох сиэринэн хайаан да Ленин, партия туһунан өрө күүрүүлээх хоһооннор эмиэ бааллара. Сотору кэминэн коммунизмҥа олоруохпут диэн бигэ эрэллээх этибит. "Олус үчүгэй олох туһунан" диэн араҥас тастаах кыракый кинигэттэн изложение суруйарбытын өйдүүбүн. Олус сотору кэминэн уйгу быйаҥ олох, бэйэтэ айанныыр массыына, самолет баар буолалларыгар эрэнэр этибит, ол олус үчүгэй олоххо биһиги айа - тута олоруохтаахпытын өтө көрөр этибит. Оҕо саас буолан эбитэ дуу, барыта өрө күүрүүлээх, инникигэ бигэ эрэллээх, сырдык кэмнэр этилэр. 1972 сыллаахха СГУ физмат факультетын бүтэрэн, математик идэлээх үөрэммит оскуолабар учууталлыы кэллим. Урут учительскайга мөҥүллээри гыннахпына (мэник этим) эрэ киирэр бэйэм, учууталларбын кытта улэлиир буоллум, саатахха, биир да эдэр учуутал суох. Аны үс сыл үлэлээппин, дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччынан анаатылар. Сорох сорохторо баалларыгар "мыык" да диэбэт учууталларбын аны салайар буоллум. Кэлин санаатахпына, учууталларым сүрдээҕин өйөөбүт эбиттэр. 1975 сыллаахха саас оскуолабыт тиэргэнигэр бэртээхэй обелиск турда, Кыайыы күнүгэр ветераннары айхаллаан строевой хаамыылар, байыаннай ырыа конкурстара сонуннук тэриллэр буолбуттара. Оччотооҕуга нэһилиэк бэтэрээннэрэ Прокопий Алексеевич салалтатынан туһунан колонна буолан (элбэх этилэр) оскуола тиэргэнигэр оҕолор иннилэринэн хааман ааһаллара харахпар билигин да көстөр курдук. Байыаннай патриотическай иитиигэ ыытар үлэбэр Прокопий Алексеевичка тирэҕирэр этим. "Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала" ааты ылбытыгар бары улаханнык астыммыппыт, бэлиэтээбиппит. Көрсүһүүлэргэ ыҥырарбар эмиэ саппыыска ыытарым, учууталларбар дьиэлэригэр тиийэр хорсун санаа ол курдук киирбэтэҕэ. Көрсүһүү хайаан да оҕолор Прокопий Алексеевич наҕараадаларын илиилэринэн тутан көрүүлэринэн, хаһан, ханна ылыллыбыттарын чуолкайдааһынынан түмүктэнэрэ. Мин учуутал киһи тэйиччи туран баран, тулуурум бүтэн эмиэ тиийэн наҕараадалары көрсөн барарым. Саамай сөбүлүүрүм "Кыһыл Сулус" орден этэ. Кылабачыспыт мэтээллэр ортолоругар сэмэйдик эрээри, дьоһуннаахтык көстөр орден Прокопий Алексеевич хорсуннук сэриилэспитин туоһута, дьиҥнээх фронтовой наҕараадата этэ. Алҕаһаабат буоллахпына, сулус биир салаатыгар кыра ойо барыылаах этэ. Учууталым олоҕун тиһэх сылыгар, ыам ыйыгар оҕолору кытта көрсүһүү кэнниттэн, Прокопий Алексеевиһы оскуола ааныгар атаара тураммын "аныгы көрсүһүүгэ хайаан да "Хайыһар" диэн ырыаны оҕолорунан ньиргиччи ыллатыаҕым, учууталым сөбүлүүр ырыата", дии санаабытым. Ол көрсүһүү Прокопий Алексеевич оҕолордуун тиһэх көрсүһүүтэ буоларын ким сэрэйиэ баарай? Күһүн, атырдьах ыйын саҥатыгар, от үлэтэ үгэннээн турдаҕына, киэһэ ходуһаттан тахсыбытым "Прокопий Алексеевич эмискэ өлбут", - диэн куһаҕан сурах тоһуйбута. Үөрэппит оҕолоро, коллегалара, нэһилиэк дьоно бука бары учууталбытын тиһэх суолугар атаарбыппыт. Оскуолабыт кураанахсыйбыта, халыҥ хаххабыт, суон дурдабыт суох буолбут курдук санаммыппыт. Ол кэмтэн элбэх хаар уулунна, кэм - кэрдии ааста. Кырдьаҕас оскуолабыт