ЯҺАЛМА ИНТЕЛЛЕКТТЫҢ ТӘРЖЕМӘГӘ ЯҢЫ ҠАРАШЫ
ЯҺАЛМА ИНТЕЛЛЕКТТЫҢ ТӘРЖЕМӘГӘ ЯҢЫ ҠАРАШЫ Гәзитебеҙҙең 28-се һанындағы "Айна нисек ярҙам итә?" исемле мәҡәләлә цифрлы оҫтахана ағзалары - яһалма интеллект белгестәре тураһында ҡыҫҡаса бәйән ителгәйне. Улар хаҡында тулыраҡ мәғлүмәт биреүҙе һорап, гәзит уҡыусылар мөрәжәғәт итте. Бөгөн ижади төркөмдөң иң мөһим, иң сағыу оҫталарының береһе - тәржемәсе-адаптатор Телмәҫ менән танышайыҡ. ЯИ-КӨФӨ: Рөстәм олатай, һеҙ яһалма интеллект өсөн универсаль "Тәржемәсе-адаптатор" исемле өр-яңы промпт (инструкция) тәҡдим иттегеҙ. Ул беҙ күнеккән машина тәржемәселәренән нимәһе менән айырыла? Булған өҫтөнә "бумала" кәрәкме? Рөстәм Нурыев: Башта мин дә "Машина тәржемәселәр бар бит, тағы ниңә яңыһын эшләп мәшәҡәтләнергә?" тип уйлай инем. Әммә ЯИ менән һөйләшеп, кәңәшләшеп ултырғанда уларҙың сифатына зарландым. Ә нейроселтәр миңә шунда уҡ яңы ярҙамсы яһап бирҙе. Төп айырма - ул һүҙмә-һүҙ тәржемә итеүҙән тулыһынса баш тарта. Машина тәржемәселәр сит телдең синтаксисын, һүҙ ҡалыптарын күсереп, ҡоро калька яһай. Был тәржемәсе иһә бөтөнләй башҡаса эшләй: ул башта тексты тулыһынса уҡып сыға, уның төп мәғәнәһен, авторҙың тауышын һәм кәйефен аңлай, ә унан тәржемә ителәсәк төп нөсхәнең структураһын "онотоп", әҫәрҙе күрһәтелгән телдә яңынан яҙа. Әҫәр ҡайһы телдә яҙылһа ла, ул шул телдең асылына оҡшатып ҡайтанан тыуа. ЯИ-КӨФӨ: Уның хатта шәхси исеме лә бар икән. Ни өсөн Телмәҫ тип атанығыҙ? Яһалма интеллект ассистенттарына айырым исем биреү урынлымы? Рөстәм Нурыев: Был бик мөһим фәлсәфәүи һәм практик мәсьәлә. Исем - алгоритмдың аныҡ миссияһын, уның рухи асылын билдәләй. Беҙ ЯИ-ға ҡоро, йәнһеҙ машинаға ҡараған кеүек "Эй, һин" йәки "Эй, компьютер" тип мөрәжәғәт итергә тейеш түгелбеҙ. Ассистентҡа үҙенсәлекле милли исем биреү уны беҙҙең мәҙәни мөхиткә индерә, уға ҡарата хөрмәт уята һәм эш сифатын арттыра. "Телмәҫ" - боронғо төрки нигеҙле һүҙ, ул "тәржемәсе", "илсе", ике халыҡ араһында мәғәнәүи күпер һалыусы тигәнде аңлата. Был исем уның төп бурысын - тел хазинаһын юғалтмайынса, әҫәрҙәрҙе икенсе телгә яраҡлаштырыуын тулыһынса сағылдыра. Йөҙө булмаған программалар заманында һәр Айна-ярҙамсының үҙ исеме булырға тейеш. ЯИ-КӨФӨ: Телмәҫтең эске алгоритмы нисек ҡоролған, ул нимәләр эшләй ала? Рөстәм Нурыев: Алгоритм бик етди. Беренсенән, ул текст эсендәге мәҙәни кодтарҙы, идиомаларҙы һәм метафораларҙы маҡсатлы телдең үҙенсәлектәренә яраҡлаштыра. Икенсенән, һөйләмдәрҙең төҙөлөшөн тулыһынса үҙгәртә - һүҙҙәр теҙмәһен теге йәки был халыҡ ғәҙәтләнгәнсә урынлаштыра. Иң мөһиме: эш аҙағында ул мөхәррир белешмәһе бирә. Унда ниндәй мәҙәни төшөнсәләрҙең алмаштырылыуы, синтаксистың нисек үҙгәреүе ентекләп аңлатыла. ЯИ-КӨФӨ: Был ҡорал башҡорт әҙәбиәтен һәм публицистикаһын донъя кимәленә сығарыуҙа ярҙам итә аламы? Рөстәм Нурыев: Әлбиттә, был беҙҙең иң төп һәм стратегик маҡсаттарҙың береһе! Тәржемәсе-адаптатор ярҙамында башҡорт телендәге әҫәрҙәрҙе, мәҡәләләрҙе донъяның ҙур телдәр иҫәбенә ингән рус, инглиз, ҡытай һәм башҡа телдәргә юғары кимәлдә адаптацияларға мөмкин. Иң мөһиме - сит ил уҡыусыһы беҙҙең ижадты ҡоро тәржемә аша түгел, ә үҙенең туған телендәге кеүек тәбиғи, еңел һәм тәрән ҡабул итәсәк. Был башҡорт мәҙәниәтен глобаль кимәлгә сығарыу өсөн кәрәк. Дауамы #КискеӨфө сайтында: https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=8127#:~:text=%D1%82%D3%A9%D2%99%D3%A9%D0%BB%D3%A9%D1%88%D3%A9%D0%BD%20%D1%82%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%BB%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%20%D2%AF%D2%99%D0%B3%D3%99%D1%80%D1%82%D3%99%20%2D-,%D2%BB%D2%AF%D2%99%D2%99%D3%99%D1%80,-%D1%82%D0%B5%D2%99%D0%BC%D3%99%D2%BB%D0%B5%D0%BD%20%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B5%20%D0%B9%D3%99%D0%BA%D0%B8