Алтынньы - Хотой Айыы ыйа.
Алтынньы - Хотой Айыы ыйа. Бу алтынньы ыйга оскуолабытыгар сүрдээх элбэх тэрээһиннэр ыытыллан эрэллэр. Ол курдук, ый аайы ыйдарбытынан сахалыы тыыннаах күммүтүн бэлиэтээн Хотой Айыы ыйын көрүстүбүт. Сарсыардаттан саҕалаан 3-4 кылаас салайааччылара үөрэнээччилэринээн бары бииргэ Хотой ыйыгар аналлаах иһитиннэриилэри оҥордулар, хас биирдии сынньалаҥ кэмигэр сахалыы оонньуу арааһын оонньоттулар. Бу алтынньыга хайдах халлаан турарыттан кэлэр кыһыны уонна сааһы сылыктыылларын биллибит. Алтынньыга куобах эрдэ маҥхайдаҕына, кыһын эрдэлиир эбит. Кутуйах уйатыгар элбэх оту мунньуннаҕына - кыһына тымныы. Хотой Айыы ыйа - сахаларга кыстык бастакы ыйа: улуу добдурҕа түһэн сир - дойду тоҥор, сүөһү хотонугар киирэр, оһох күүскэ оттуллар. Биһиги өбүгэлэрбит хаар алтынньы ортотугар түстэҕинэ, ууллубат диэн билгэлииллэрэ. Хатыҥ сэбирдэҕэ ыраастык түстэҕинэ, чэпчэки сыл буолар, оттон ыһыллан - тоҕуллан түстэҕинэ - тымныы кыһыҥҥа диэн итэҕэйэллэрэ. Бу ыйга ый толору буоллаҕына - сайына кураан. Оттон өлгөмнүк хаардаатаҕына, саас ходуһаҕа хаар бытааннык ууллуо дииллэрэ. Онтон, бу ыйга күн - дьыл туруга маннык буолар эбит: ● алтынньы 1 күнүгэр туруйа үөрэ соҕуруу көттөҕүнэ, алтынньы 14 -гэр диэри тымныы түһэр, көппөтөҕүнэ - сэтинньи 2-гэр диэри түспэт; ● алтынньы 3 күнүгэр тыал хотуттан үрдэҕинэ, сотору бытарҕан тымныы түһэр, соҕурууттан - ичигэскэ, арҕааттан - сөҥүүгэ, илинтэн - ыраас күҥҥэ - дьылга; ● алтынньы 7 күнэ - күн ат хаамыытынан кылгыыр; ● алтынньы 14 күнэ- Бокуруоп таҥара. Бу күнтэн кыһыҥҥы кэм саҕаланар.Хотуттан тыалырдаҕына, кыһына тымныы, арҕааттан тыалырдаҕына - ичигэс; ● алтынньы 18 күнэ - муус аннынан муҥха саҕаланар. Хотуттан тыалырдаҕына, кыһына тымныы, арҕааттан тыалырдаҕына - ичигэс; ● алтынньы 23 күнэ - ый туолуута; ● алтынньы 25 күнүгэр чаҕылхай сулустар таҕыстахтарына, тымныы түһэр, өлбөөркөй - силлиэҕэ, күүскэ дьиримниир - хаарга; ● алтынньы 30 күнүгэр халыҥ хаар түстэҕинэ, сылгыга үтүө дьыл үүнэр диэн билгэлииллэрэ. Хотой Айыы сылыгар төрөөбүт дьон майгыта - сигилитэ хайдах буоларын кылгастык билиһиннэрэр эбит буоллахха, кинилэр хаар бэлиэлээх буоланнар икки араас майгылаахтар эбит. Кинилэри дэбигис өйдөөбөккүн, сарсыарда биир санаанан салайтаран уһуктар, киэһэтин атын санааҕа баһыйтаран оронун булар. Ардыгар үөһээ халлааны көрөн олорон, дьиҥ олоххо кыаллыбаты, дуону суоҕу ыраланар. Хаар бэлиэ ити омуннаах тас хаҕын суурайдахха, кини бэрт үтүө майгылаах, аһыныгас сүрэхтээх. Кыһалҕаҕа түбэспити быыһыы- абырыы бастакынан кини сүүрэр. Элэккэй, үөрүнньэҥ, кэпсэтинньэҥ буолан, кинилиин алтыһар, доҕордоһор кэрэхсэбили үөскэтэр. Туттара -хаптара да көрүөхтэн үчүгэй, хараҕы манньытар. Онон, биһиги бука бары Хотой Айыы ыйын бэрт сэргэхтик бэлиэтээн ыллыбыт, элбэҕи биллибит, ыллаатыбыт - туойдубут, саламааттаах алаадьыны да амсайдыбыт, боҕуруоскай отунан буруолатан, ыраастанан да ыллыбыт. Махтал 3 - 4 кылаас учууталларыгар, үөрэнээччилэригэр, төрөппүттэригэр. "КҮН " оҕо түмсүүтүн актыбыыстара, Баатаҕай орто оскуолата. 12.10.26 сыл.