МБОУ "Кюндядинская средняя общеобразовательная школа им. С.Г. Хардарысова"
Образование · 8 мая 2026 г.
https://vk.ru/wall-217244865_291 — 8 мая 2026 г. в 14:48:33.743
https://vk.ru/wall-217244865_291 Ыам ыйын 8 күнүгэр Улуу кыайыы 81-с сылын көрсө С.Г.Хардарысов аатынан Күндээдэ орто оскуолатын үөрэнээччилэригэр Үөрүүлээх линейка буолла. Кыайыы күнэ – Арассыыйаҕа саамай улуу уонна ытыктанар бырааһынньык. Биһиги бүтүн эпохаҕа киэҥ хабааннаахтык буолбут түгэни дириҥник ылынан туран, бу күнү үөрэ-көтө, долгуйа көрсөбүт. 1941 сыл бэс ыйын сүүрбэ икки күнэ биһиги Ийэ дойдубутугар немецкэй фашистскай Германия түөкүннүү саба түспүт күнэ. Бу күн ыар сурага дойдуну тилийэ көппүтэ. Биһиги Сахабыт сиригэр самаан сайын үгэннээн, дьон уһун –унньуктаах кыһын кэнниттэн үөрэн-көтөн, сайыны уруйдуур кэмигэр харах уулаах сэриигэ атаарыы куннэрэ хара былыттыы халыйан кэлбитэ. Күндээдэ нэһилиэгиттэн эмиэ Ийэ дойдуларын көмүскүү эдэркээн уолаттар, ыал аҕалара сэриигэ аттаммыттара. Фашизмы кыайыы киһи ааҕан сиппэт эрэйин-муҥун уонна сүтүгүн түмүгэр, улуу норуот хорсун быһыытынан уонна бэйэни харыстаммат үлэтинэн ситиһиллибитэ. Биһиги Ийэ дойдубут чиэһин уонна тутулуга суох буолуутун көмүскээбит буойуннарбыт хорсун быһыыларынан киэн туттабыт. Биһиги Аҕа дойду Улуу сэриитин туһунан кырдьыгы өрүү харыстыахпыт уонна биһиги дьоруойдарбыт көмөлөрүнэн билигин эйэлээх уонна көҥүл олоххо олорорбутун өрүү өйдүөхпүт. 1418 күннээх түүн Арҕаа фроҥҥа сэрии уота тохтообокко күдэпчилэммитэ, манна, тыылга үлэ күөстүү оргуйбута. Сэрии дуораана хас биирдии ыал аанын тоҥсуйбута. Ыал аҕалара, убайдара, аймахтара повестка тутан, фроҥҥа аттаммыттара, тыылга хаалбыттар хоргуйары, аччыктыыры, тоҥору-хатары умнан туран, Кыайыыны уһансыбыттара. Кэм тыына – быһыы-майгы укулаата, өй-сүрэх үйэлээх мөккүөрэ, үтүө-мөкү туруулаһыыта, өйүнэн өлбөт үйэлэниигэ дьулуһуу. Сэрии – кэм ынырык чахчыта. Онтон Аҕа дойду Улуу сэриитэ – ытык сэрии, көҥүл иһин охсуһуу «Көмүскээ ийэҕин. Көмүскээ оҕоҕун. Көмүскээ дьоҥҥун-сэргэҕин» диир Аҕа дойду Улуу сэриитигэр аналлаах уус-уран тыл айыылара. Ол иһин Аҕа дойду Улуу сэриитигэр анаммыт айымньылар норуоту түмэр, сомоҕолуур, биир санаалыыр, күүһүрдэр ис хоһоонноохтор. Туох туһугар үрүҥ тыынын аныырын герой билэр, ол иһин санаата кытаанах. Саха сирин саллаат уолаттара Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар фроҥҥа арҕаа тиийэн, тииһигэр тиийэ сэбилэммит өстөөҕү утары, сомоҕо күүс сорҕото буолан, сүүһүнэн бырааттыы норуоттар чулуу дьону кытары бииргэ охсуспуттара. Күн дьыл уу сүүрүгүнүү устан аастар-ааһан иһэр. Этэҥҥэ эргиллибит буойуннарбыт, көҥүлбүтүн көмүскээбит дьоммут, сылтан сыл ахсын аҕыйаан иһэллэр. Өһөгөйдөөх өстөөҕү үлтүрүтүүгэ Ийэ дойдуларын, норуоттарын, кэнэҕэски көлүөнэлэр кэскиллэрин алдьархайтан быыһаспыт хорсун буойуттарбыт сырыылара мэлдьи холобур буолуоҕа. 1941-42 сылларга маҥнайгы уонна иккис хомуурдар буолбуттара. Сэрииһит буолбатах, алаастан арахпатах, саха киһитэ харахтаан көрбөтөх ыраах сиригэр өстөөхтөн дойдутун көмүскүү барбыта. Бу хомуур буойуннара үксүлэрэ Москва, Ленинград көмүскэлигэр геройдуу охтубуттара. Сэрии өлөр-тиллэр мөккүөрүгэр доҕор үтүө көмөтө, доҕор туһугар бэйэтин да сиэртибэлэниитэ ордук ырыаларга-хоһооннорго сэрии маҥнайгы күннэриттэн туойуллан барбыттара. Историяҕа хаһан да буолбатах ыар уонна хаан тохтуулаах сэрии буппутэ 81 сылын туолла. Фашизмы утары охсуһуу саамай ыар ындыытын сүкпүт Советскай норуот историяҕа киирэр хорсун быһыыта Аан дойдуга биллэр. 50 мөлүйүөн киһи өлбүтэ, уонунан мөлүйүөн киһи соххор-доҕолоҥ буолбуттара, огдооболор, тулаайахтар эрэйгэ-муҥҥа тиксибиттэрэ. Фашистскай варвардар 1700 куораты урусхаллаабыттара, 70 тыһ. тахса сэлиэнньэни, дэриэбинэни уоттаабыттара. 1945 сыл ыам ыйын 9 күнүгэр Кыайыы күргүөмнээх салюта фашизмы кыайыытын туһунан Аан дойдуга биллэрбитэ. Бу күн сирин үрдүгэр баар киһи бүттүүтэ «Гитлеровскай үһүс империя» биир тыла суох капитуляцияламмытын туһунан өр күүтүллүбүт сураҕы өрө көтөгүллүүнэн көрсүбүттэрэ. Улуу Кыайыы өрөгөй күнэ үүммүтэ. Умнуллубатын Аҕа дойду Улуу сэриитэ! Кыайыыны уһансыбыттар хорсун быһыылара, Эдэр ыччат дууһатыгар