Бүгүн тапталлаах өрөспүүбүлүкэм Судаарыстыбаннаһын күнүн атын сиргэ эрээри, бэйэбит дой...
Бүгүн тапталлаах өрөспүүбүлүкэм Судаарыстыбаннаһын күнүн атын сиргэ эрээри, бэйэбит дойдубутугар – Чукотка Анадырыгар – көрсөбүн. Бу уйаара-кэйээрэ биллибэт Беринг байҕалын хаҕыс тыалыгар оҕустара туран, 1990 с. балаҕан ыйын 27 күнүгэр 11-дээх бэйэбин санаан кэлэбин: Тараттааҕы дьиэбитин, чугас дьоммун, балаҕан ыйын бүтүүтүнээҕи эмиэ хаҕыс тыаллаах күннэри уонна араадьыйаттан, телевизортан тохтоло суох иһиллэр, “суверенитет”, “көҥүл”, “справедливость”, “Михаил Николаев”, “Декларация” диэн суолталарын кэлин өйдүөхтээх билбэт тылларбын. Оччолорго, 11-дээх оҕо, улахан бэлиитикэ туһунан туох үгүһү билиэхпиний? Ол эрээри, бөһүөлэкпит дьоно тугу кэпсэтэллэрин, хайдах мөккүһэллэрин бэркэ өйдүүбүн – бары кырдьыгы, көҥүлү уонна тутулуга суох буолууну күүтэллэрэ. Онон туох эрэ Улахан уларыйыы буолан эрэрин эппинэн-хааммынын сэрэйэрим. Биһиги Саха сирэ Сэбиэскэй Сойуус саамай баай региона буоларын кырабытыттан билэрбит. Оттон алмаас, көмүс, таас чох уо.д.а. сирбит баайын Сахабыт сирин норуота бас билэрин аан бастаан Суверенитет декларацията бигэргэппитэ. Онтон баара-суоҕа аҕыйах кэм иһигэр сир баайын бэйэбит дьаһайар бырааппытын ситиһэн, “алмаас” харчытын суотугар саҥа балыыһалар, дьиэ-уот, суол-иис, о.д.а. тутуллан, бүттүүн дойду үрдүнэн буолбут ыһыллыы кэмигэр тыабыт сирэ быыһаммыта, атын сирдэргэ курдук ыар охсууну көрсүбэтэҕэ. Биллэн турар, уустук кэмнэр этэ эрээри... Итини сэргэ дьон өйө-санаата уларыйбыта, уһуктан барбыта. Онтон аны 1991 с. ыам ыйыгар Национальнай оскуола кэнсиэпсийэтэ олоххо киирбитэ, биһиги оскуолабыт тута сэргэхсийэ түспүтэ. Ол саҕанааҕы учууталларбыт дьиҥнээх геройдар эбит. Учебник, үөрэх пособиета бөҕөтүн оҥоро охсубуттара, сороҕун үлэлэрин кэннэ хаалан сахалыы саҥардыбыттара. Онтон ыла биһиги атын предметтэри-наукалары сэргэ төрөөбүт тылбытын, дьиҥнээх историябытын, төрүт культурабытын үөрэтэн барбыппыт. Саха, ураты суоллаах туспа омук буоларбытын өйдөөбүппүт. Биһиги, оччотооҕу тыа оҕолоро, ити сахалыы тыын киирэр кэмигэр улааппыт буоламмыт, куппут-сүрбүт бөҕөх, өйбүт-санаабыт дьиҥ сахалыы, төрөөбүт дойдубутугар дьиҥнээх хаһаайын быһыытынан киэн тутта улааппыппыт. Онтон бэттэх 36 сыл ааста. Бу күн биһиги омукка хаһан эрэ “улахан дойду модун кынатын анныгар олорон бэйэбитин бэйэбит салайынар, дьаһанар кыахтаах эбиппит ээ” диэн санааны сахпыта, эрэли үөскэппитэ. Бүгүн биһиги бу күнү Россия састаабыгар саҥа, күүстээх Саха сирин сомоҕолоһуутун уонна атаҕар туруутун символын быһыытынан бэлиэтиибит. Биһиги сирбит баайа өрөспүүбүлүкэбит сүрүн акылаата буолар. Онон бу дойдуга олорор, үлэлиир, айар-тутар боростуой дьон туһугар өссө да сүүһүнэн сыллар усталарыгар сайдыыны са5ыа5а! Аныгы цифровой үйэ долгуна кыраныыссалары эрэ буолбакка, омуктар төрүт уратыларын, үгэстэрин, култуураларын, бэл, итэҕэллэрин кытта суурайар, биир халыыпка угар. Оттон Судаарыстыбаннас күнэ – биһиги күүспүт, омукпут уратытын сэргэ төрүт үгэһин сатаан харыстыыр дьоҕурдаах уонна иннибит диэки эрэллээхтик көрөр омук буоларбыт туоһута. Бу күн биһиги Судаарыстыбаннаспыт мэктиэтэ, Өрөспүүбүлүкэ диэн күндүтүк иһиллэр тылбыт сүрүн хараанньыттара буолбут дьоммутун – биһиги Аан Дархаммытын, Ил Дарханнарбытын умнарбыт табыллыбат. Саҥа Саха сирин олугун охсубут, өрөспүүбүлүкэбит баайын туруорсан бар дьон, үөрэҕирии, мэдиссиинэ туһугар салайбыт М.Е. Николаевы, бырамыысыланнаһы сөргүппүт күүстээх производственник, мэҥэ бырайыактары саҕалаабыт В.А. Штырову, дьиҥнээх хаһаайыстыбанньык, тыа хаһаайыстыбата уонна тыа сирэ аныгы кэмҥэ тыыннаах хаалар мэктиэлэрин түстээбит Е.А. Борисовы, өрөспүүбүлүкэбитин саҥа сыыппара эпохатыгар хорсуннук сирдээн киллэрбит уонна иннин диэки эрэллээхтик хардыылыыр А.С. Николаевы. Кинилэр хас биирдиилэрин кылаата тапталлаах Сахабыт сирин сайдыытыгар тугунан да кэмнэммэт сүдү суолталаах, барыбыт дьылҕатыгар быһаччы сыһыаннаах.