Рубрика «Өг-бүле – тыва кижиниң амыдыралының сүзүү» — 26 августа 2026 г. в 09:52:12.171
Рубрика «Өг-бүле – тыва кижиниң амыдыралының сүзүү» Ада-иениң харысаалгазы. Бурунгу шагның чонунуң амыдыралындан шинчилеп көөрге, чаңгыс өгде кады чурттап чоруур эргим, чоок улузундан хөй чүүл хамааржыр турган. Бурунгу үеге бодаарга, амгы үеде бичии ылгал бар. Чүге дизе кижисиг болуру хүн бүрүде кады чурттап чоруур чоок улузундан аңгыда, өөренип турар школазындан, эдержип чоруур эш-өөрүнден, ниитилелдиң байдалындан база хамааржыр апарган. Ынчалза-даа эң кол харысаалгалыг кижилер – дөмей-ле ада-иелери-дир. Ада-иениң ажы-төл кижизидилгезиниң талазы-биле харыысалгазынга (ответственность) тос тускай шынары бар. vk.ru/wall-132749777_17354 - бижидилгениң уламчызы. Харысаалганың алдыгы шынары – ада-иелерниң өске улуска эки хамаарылгазы. Өске улуска эки хамаарылгалыг болур-болбазының чылдагааны үш талалыг: угаан-медерелинде – үзел-бодалы азы мотивациязы; аас-сөзүнүң эвилең-ээлдээ, чымчаа; мага-бодундан – эптиг шимчээшкин көргүзери. Ооң иштинде эң-не кол чүүл угаан-медерелде бодалдарының шынарындан хамааржыр. Канчаар-даа бодап кээрге, бодунга ажыктыг чүүлдер чедип алыр дээш, кандыг-даа аажы-чаңны ажыглап болур. Түр када ажыктыг чүүлдерни чедип ап болур-даа болза, чоорту өске улус ону «Чогум ол кандыг кижи» дээрзин орай-даа бол билип кааш, аңаа хамаарылгазы дөмей-ле чайгаар баксырай бээр. Ынчангаш ада-ие бүрүзү өске улуска эки хамаарылгалыг болур дээш, үстүнде бижээн чүүлдерни шыдаар шаа-биле болдурбазын шыдамыы-биле сагыырын кызар ужурлуг. А оларнын ажы-төлүнге ол өөредиг болгаш шынарлыг улегер болур. Өске улуска хамаарылгазының эки болуп шыдавайн барганының чылдаганнары хөй: Бир дугаарында – бот-боттарын билчиринге сонуургалының чогу; Ийиде – чугаалажырда эптиг байдалды көрүп билбези; Үште – келир үени бодап билбези; Дөртте – мергежилдиг улустан сүме ап билбези; Беште – бергелерге шыдажып билбези; Алдыда – өске улус-биле эп-чөптүг болурун билбези; Чедиде – арга-дуржулга чогу; Сесте – аажы-чаңының нарыны; Тоста – сеткилиниң арыг эвези; Онда – корум-чурум сагып билбези; Он бирде – чүгле бодун бодап чорууру; Он ийиде – эмин эрттир туразының улуу; Он үште – хоп-нүгүлге алзыры. Эки хамаарылгалыг болуп шыдавазының үстүнде тодаргай бижээн чылдагааннарын эки билип алгаш, амыдырал берге-даа болза, кижи бүрүзү, ылаңгыя өг-бүлелиг улус, херек кырында шенеп көрүп, оон чоорту сагып шыдаар кылдыр түңнел үндүрер херек. Шыдамыы-биле ылап чедип алырын күштүг шиитпирлээр болза, түңнелинде өске улус-биле хамаарылгазы эки апарбас деп чуве черле турбас. Геше Лобсанг Тхуптен. – ЧЫРЫК ДУЗА - IV. Өг-бүле болгаш амыдырал дугайында мерген угаадыглыг чагыг сүмелер. – ООО «Тываполиграф». – Кызыл - 2023. – 367-370 арыннар.