КИНИНИ САНААТЫМ ДА МИЧЭЭРДЭЭН КЭЛЭБИН — 30 мая 2026 г. в 12:47:11.430
КИНИНИ САНААТЫМ ДА МИЧЭЭРДЭЭН КЭЛЭБИН Бу күннэргэ саха биир бэлиэ киһитин – Александр Уаровы биһиги ортобутуттан суох буолбутунан ахтабыт-саныыбыт. Биллэн турар, кини бары өттүнэн “ыарахан артиллерияҕа” киирсэр бэлиитик, өр кэмҥэ норуот былааһын сирэйдээбит үрдүкү араҥа киһитэ. Төрөөбүт омугун кэскилин туруулаһыыга хорсун этиилэрэ, анаарыылара өссө да үөрэтиллиэхтэрэ уонна Өрөспүүбүлүкэни бөҕөргөтүүгэ туһалыахтара да диибин. Ол эрээри мин кинини курустук буолбакка, хайдах эрэ сырдыктык, чэпчэкитик ахтыахпын баҕарар эбиппин. Тоҕо эрэ мин кинини санаатым да мичээрдээн кэлэбин. Александр Уаровы бастаан билсэрбэр: “Поэт киһи түргэнник өйүгэр хатыыр ааттаахпын” диэбитэ. Ол кини Пушкин курдук Александр Сергеевич диэн ааттааҕын этэр эбит. Кини 1993 сылтан 2018 сылга диэри Судаарыстыба Мунньаҕа - Ил Түмэн Өрөспүүбүлүкэ үбүн-харчытын сыымайдыыр, хонтуруоллуур сис кэмитиэтин салайааччыта курдук дархаһытар сололоох-билэлээх да буоллар, олус наһаа элэккэй, мэник-тэник да буолан ылартан тэйэ туттубат, хайдах эрэ оҕолуу тэбэнэттээх киһи этэ. Онон кини үйэлэрин тухары салайар-дьаһайар эргимтэҕэ сылдьан таастыйа улааппыт дьон халыыбыгар ханан да сөп түбэспэтэ. Ону ордук айар эйгэ дьоно сөбүлүүр буоллахпыт. Биир кэмҥэ “Сунтаар - Сунтаардыын көрсүһэр” эҥин диэн эгэлгэлээх угуйуктаан биир дойдулаахтар Саҥа дьылларын, ыһыахтарын бэрт тэрээһиннээхтик ыытар буола сылдьыбыппыт. Онно мустуу, сүбэ мунньах барыта Ил Түмэҥҥэ, Александр Сергеевич хоһугар буолааччы, кини биһиги истэ түһүөххэ мээнэ, дьоһуна да суох соҕус курдук этиилэрбитин бастакынан өйдүү, өйүү охсоро. Холобур, биирдэ улууспут биллэр дьонун маскараат кэтэрдэн таһаартаан баран “Бу кимий?” диэн көрөөччүлэргэ таабырынныахха диэн санаа көтөн түстэ. Бастакы таайбыт киһи бириис сүүйэн ылыахтаах эҥин. Онно Александр Сергеевич уонна мин Король уонна Королева буолан тахсар буоллубут. Салгыы “Уаров маскарааттаах тахсар, эн эмиэ таҕыс” диэн дьокутааттарбытыгар, салалтаҕа баар дьоммутугар, урбааммыт биллэр үлэһиттэригэр, айар-суруйар дьоммутугар күөн туттаммыт, толкуйбут олох күүппүппүтүнээҕэр ордук тобуллан таҕыста. Маскараат тиийбэт үлүгэрэ. Сценаҕа тахсар кэммит буолбутугар Александр Сергеевич быыс кэннигэр “оо, дьэ, миигин син-биир таайаллара буолуо” дии-дии долгуйа сылдьарын көрөн “кырдьык биллибэппин дии саныыра буолуо дуо” диэммин испэр дэлби күлбүппүн өйдүүбүн. Сценаҕа тахсааппытын кытта дьон “Уаров! Александр Сергеевич!” диэн илиилэрэ күөрэҥнэс буола түстэ, ыытааччылар бастакы ким таайбытын кыайан быһаарбакка бутулуннулар... Ити курдук кинини кэтитинэн, онтон Иван Царевич таҥаһын кэппит улууспут баһылыга Владимир Тихоновы уһунунан, дьон тута таайан күлүү-үөрүү бөҕө буолбута. Бу Саҥа дьыл кэнниттэн сорох улуус дьоно: “Сунтаардар сүрдээххит дии, улахан дьоҥҥут кытта маскараат кэтэр, биһиэннэригэр оннук диэн тиийдэхпитинэ хата балыыһаҕа туттарар инилэр” – дэһэллэр этэ. Александр Сергеевич быыбарыгар эмиэ киһи сонньуйуон дуу, күлүөн дуу билбэтин курдук “айымньылаахтык” сыһыаннаһааччы. 2013 с. Ил Түмэн быыбарыгар миигин ырыаһыт дьүөгэлэрбин кытта Александр Акимов кэпсэтэн, ыстаабыгар ыҥыран үлэлэттэ. Биһиги кэнсиэртээхпит, бэйэбит туспа сылдьабыт, биллэриибит эрдэ тахсан ыйанар. Дьон ордук босхо ырыа-хоһоон истээри тоҕуоруһа мустубут буолар. Саҕалаары аҕай турдахпытына Александр Сергеевич массыынанан көтүтэн кэлэн: “Кыргыттар мин үс этиини этэн баран тахсыам” – диэт, сценаҕа супту ааһан хаалар. Үс эрэ этиини буолбакка, балайда уһуннук дьону сэргэхситэр гына этэн-тыынан тахсар. “Эн Көстөкүүнэбискэ кэлбит дьону туһанныҥ дии, ону тойон сөбүлүүр үһү дуо” – диэтэххэ, кинини эмиэ наһаа үчүгэйдик хайҕаатым, публиканы бэлэмнээтим, эһигини эмиэ биллэрдим, билигин салгыы кэнсиэртиигит буоллаҕа, диир. Хайдах эрэ Көстөкүүнэбиһи уонна биһигини кини салайан аҕалбыт курдук буолан хаалар... Александр Сергеевиһи итинник ахта-саныы турдахха киһи мичээрдиир түгэннэрэ элбэх буоллахтара. Мин санаабар, кини биир үлэҕэ наһаа уһаабакка, атын, саҥа аартыктарга бэйэтин тургутар суолу тутуспута буоллар, кыаҕын өссө