1875 елның 2 октябрендә Казан өчен мөһим вакыйга була – Казансудан Проломная (Бауман) у... — 2 октября 2026 г. в 15:10:12.295
1875 елның 2 октябрендә Казан өчен мөһим вакыйга була – Казансудан Проломная (Бауман) урамы буйлап Сукно бистәсенә кадәр беренче трамвай уза. Атлы трамвай: 40 кеше утырган вагонны атлар өстери. Казан трамвай челтәре Россиядә иң борынгылардан санала. Казанда иҗтимагый транспортка 1854 елда нигез салына. Казан урамнарында “омнибуслар” – берничә ат җигелгән зур ябык арбалар пәйда була. Аннары ул арбаларны рельсларга утырту, атлы трамвай булдыру идеясе туа. Атлы трамвай 1867 елда ук барлыкка килә язып кала. Сәүдәгәр Шитов трамвай юлын салырга рөхсәт ала, әмма Казан хакимияте рельслар салынган дамбаны карап торуны трамвай хуҗасы үз өстенә алырга тиеш, ди. Сәүдәгәр килешүдән баш тарта. 1870 елда инженер Панаев проекты раслана, 1873 елда Англиядән рельслар кайтартып, трамвай юлы салалар. Трамвай ачылышы тантаналы итеп билгеләп үтелә: газеталар шәһәр халкын чакырып яза, маршрутны төсле флаглар белән бизиләр. Әмма беренче коймак төерле була: 21 метр баруга ук каешлар өзелеп, вагоннар туктап кала. Ике маршрут ачыла – берсе хәзерге 1 Май мәйданы тирәсеннән Сукно бистәсенә, икенчесе шул ук мәйданнан Иделдәге пристаньгә кадәр. Алар баштарак ничек өлгерсә шулай йөри, бер елдан соң расписаниеләре дә барлыкка килә. Атлы трамвайда башта байлар гына йөри алган. Шәһәр хакимияте таләбе белән билет хакын арзанайталар, крестьяннар, эшчеләр дә йөри ала башлый. Атлы трамвайлар сәгатенә 4 километр тизлек белән, ягъни акрын гына атлап барган кеше тизлеге белән йөргән. Трамвай челтәре хуҗасы фин милләтеннән булган Густав Тальквист була, аннары ул аны җирле сәүдәгәр Марковка сата, анысы – Бельгия ширкәтенә. Атлы трамвай паркында 330 ат була, кышын, гадәттә, маршрутлар ябыла. Трамвай челтәре киңәя. Парк Адмиралтея бистәсендә була, анда атларны алыштырганнар. Трамвай вагонын кирегә борып куя торган көчле атның кушаматы Петрушка була. Шуңа да андагы трамвай тукталышын “Петрушкин разъезд” дип атыйлар. Хәзер Петрушка разъздында атлы трамвайга һәм Петрушкага һәйкәл куелган. Петербург урамында да шул чорларның истәлеге - ике катлы вагон тора. Ә “чын”, электр белән йөри торган трамвайлар Казанда 1899 елның 18 (30) ноябрендә ачыла. Башта Түбән Кабанда мазут белән эшли торган электр станциясе ачыла. 1900 елда атлы трамвайлар бетерелә. Дөрес, аларның тизлеге барыбер мактанырлык булмый. Бу хакта “Печән базары” әсәрендә Тукай көлеп яза: “Баш килә шундый каты, шундый кызып, Полный ход килгән трамвайдан узып”. Алай да, трамвайлар бик популяр була: 1916 елда биш маршрутта барлыгы 21,6 миллион пассажир йөргән. Шунысы кызык: хәзерге вакытта Казанда 9 трамвай маршруты бар, аларда йөргән пассажирлар саны 100 ел элеккегә караганда азрак: 16 миллион. Чагыштыру өчен: автобусларда елына 146 миллион пассажир йөри. Фотоларда: 1.Казандагы атлы трамвай Казан урамында 2. Атлы трамвай Петрушка разъездында 3. Атлы трамвай вокзалы трамвай ачылган көндә 4. Петрушкага һәйкәл һәм шул чакларда кулланылган вагон 5. Петербург урамында атлы трамвай вагоны