💥Сергей ПЮРБЮ, Тываның улустуң чогаалчызы
💥Сергей ПЮРБЮ, Тываның улустуң чогаалчызы 📢Тыва литератураның үндезилекчилериниң бирээзи Сергей Пюрбю 1913 чылдың сентябрь 13-түң хүнүнде төрүттүнген. Сергей Бакизович – кайгамчыктыг уян хөөннүг шүлүктерни бижип чораан шүлүкчү. Дараазында одуруглар аңаа бадыткал. Сарыг бүрү шалыраажын Чаңгыс бөгүн дыңнаан эвес, дүймеп чүмүл? Чайны өттүр сагынмааным Саймааралдың хөрээм долуп, хайныр чүзүл? Кылаң дээрни кыңгырадыр Кырымда бо дуруяаның ыглап чоору ол? Кымның чүрээн кударадыр Кыйгы салып, байырлажып, чарлыры ол? Сергей Пюрбюнуң очулгазының ачызында делегей, орус болгаш совет литератураның классиктиг чогаалдары-биле тыва номчукчу таныжып алган. В. Шекспирниң "Ромео биле Джульетта” деп трагедиязын, А. Пушкин, М. Лермонтов дээш өске-даа орус чогаалчыларның шүлүктерин, М. Горькийниң чечен чугааларын, М. Шолоховтуң "Поднятая целина” (“Аңдарган кур чер”) ному, М. Лебедев-Кумачтың “Широка страна моя родная», (“Алгыг-делгем Төрээн чуртум”) М. Исаковскийниң «Прощание» (“Чарлыышкын”), Л. Ошанинниң «Пусть всегда будет солнце!» (“Хүн кезээде чырып турзун!”) ырлар апарган шүлүктерин номчукчулар тыва дылга номчуур аргалыг болганнар. Улуг орус чогаалчы Л.Н. Толстойнуң "Хаджи-Мурат” деп тоожузунуң Сергей Пюрбюнуң тыва дылче очулгазын 1963 чылда Тываның ном үндүрер чери парлап үндүрген. Ном номчукчуларның улуг сонуургалын хайныктырган. Тоожудан үзүндүлерни номчукчуларга бараалгадыр-дыр бис. 💫ХАДЖИ-МУРАТ (Тоожудан үзүндү) Ол 1851 чылдың төнчүзүнде болган. Хаджи-Мурат ноябрьның соок кежээзинде одаан кержең чытталган Мухтет деп ондагайлыг чечен аулга чортуп келген. Муэдзинниң кумзаттаашкыны доостуру билек, көржең ыжы дуй алган аулдуң агаарында, ары өө дег, тудушкак сырый сакляларынче таравышаан, эткен инектер болгаш хойларның дааш-шимээниниң аразында маргышкан эр кижилерниң каргырааш үннери база куду фонтандан бичии уруглар болгаш херээженнерниң үннери тодазы-биле дыңналып кээп турган. Ол Хаджи-Мурат дээрге Шамильдиң ады-сураа үнген маадыр наиви, сүлде-демдээн чалап алгаш, он шаа мюридтер ону долгандыр девиржидип, үдеп чорбас болза, чүвээ чорбас чораан. Бо удаада башлык-бөрт болгаш бур- ка-шекпен биле дуй тырттынып алган, ооң адаанда ланчыызы сортая берген, дыка көскүлеңневезин кызып, эрткен-дүшкен чурттакчыларны чүгүртүлеңнээш карактары-биле оваарымчалыг көргүлеп каап, чаңгыс мюридке үдедип алган чораан. https://vk.ru/wall-201111625_69848