| КАДЫКШЫЛ |
| КАДЫКШЫЛ | 💥Саргыдан камгаланыр үе келген 📢Тыва Республикада Росхереглелхайгаарал эргелелиниң дыңнадып турары-биле алырга, 2026 чылда саргыга ызырткан бир дугаар таварылга март 25-те Барыын-Хемчик кожууннуң Эрги-Барлык суурга бүрүткеттинген. Саргылар чылдың-на март айдан эгелеп тыптып эгелээр. Ол агаар-бойдустуң кажан чылып келиринден база хамааржыр. Чогум-на саргыларның кидин түлүк көвүдээр үези май айның төнчүзүнден июнь айга чедер. Дараазында август, сентябрь айларда, кат-чимис, мөөгү чыып эгелээр үеде, катап база саргылар диргелир. Саргыдан камгаланыр деп бодаар болза, бир дугаарында саргы энцефалидинге удур тарыдып алыр. Ол өске халдавырлыг аарыглардан камгалавас. Арга-арыг, дагларже агаарлаарда, саргы ызыртынмас кылдыр аптекаларда азы садыгларда садып турар идик-хепче чаштырар тускай холуксааны чаштырып алыр. Ол ышкаш кеткен хеп муңгаш, чеңнерниң уштуктары болгаш чүвүрнүң хончулары ажык болбас ужурлуг. Саргылар хөй черлерге чорааш, бот-боттарын үргүлчү карактажып, саргы бар-чогун хайгаараары эргежок чугула. Бедик сигеннер болгаш ушкан ыяштар, озаң черлерден ырак чорааны дээре. Ында саргылар кончуг хөй болур. Бир эвес саргы ызырыпкан болза, эмнелге черинче дуза дилеп дораан баар. Кижиниң мага-бодундан адырган саргыны диригге ишти шык савага суккаш, хора бар-чогун шинчилээри-биле лабораторияже чорудар. Соодукчуга +4-тен +8 градуска шыгжап болур. Эмнелге баары болдунмас таварылгада саргыны пинцет азы хендир-биле саргының даваннары азы кандыг-бир кезээ артып калбас кылдыр адырар. Саргы уштунзун дээш, ынаар үс дамдыладып болбас. Саргы ызырган черни дезинфекциялаар. Саргы ызырган чер ай дургузунда кыза бээр азы эъди изип эгелээр болза, эмнелгеже баргаш, саргыга ызырткан дугайында дораан дамчыдар. Тускай холуксааны кешче чаштырганынга деңнээрге, хепче чаштырып алырга, элээн каш хонук дузалаптар, а кешче чаштырган чүүл каш шак дургузунда дузалаар. Камгаланыр репеллентини бичии уругларга чүгле хевинче чаштырар. Репеллент күрүнеде бүрүткеткен дугайында херечилелдиг болур ужурлуг. Ооң дугаарын даштында бижип каан болур азы садыгжыдан айтырыптар. Саргыдан камгаланыр херекселди канчаар, каяа, кайы хирени ажыглаарын, ажыглап турар үеде чүү чүведен оваарнырын, каяа бүдүргенин дээш оон-даа өске медээлерни ук херекселдиң даштында күрүнеге бүрүткедип тургаш бижип каан болур. Чоокку үеде репеллентилерниң чаа хевирлери тыптып келген. Ол дээрге билектээштер болгаш чыпшырып алыр стикерлер, пластырьлар-дыр. Ынчалза-даа олар чүгле курт-кымыскаяк аймаан эвээжедир болгаш улуг-даа, бичии-даа кижиге айыыл чок. Чыжыргана СААЯ. Чурукту ГигаЧатка чуруткан. “Шын” №13 2026 чылдың апрель 9