Өг дугайында тоол
Өг дугайында тоол 📢Эң баштай тыва кижи чадырга чурттап чораан-дыр. Узун ыяштарның унун чонгаш, баштарын бөле шарааш, өске талазындан адыра тырткаш, черге тургузуптарга, чадыр белен апаар. Ооң кырын ыяш будуктары, калбак чөвүрээлер азы тос-биле базырар. Бир-ле катап Чуру дээр оол аңнап чорааш, куй иштинче чыннып алыр дээш кире бээрге, караңгызы кончуг болган. Кезек суйбанып чоруй, бир чүвеге илдиккеш, аңдарлы берген. Ол черниң чымчаа-даа, чылыы-даа кончуг болган, мындыг. Оол чүү боор, дыңнаалап чыдарга, бир-ле улуг амытанның тыныжы дыңналган. Чуру бичиилеп союп чорааш, ук амытанның мойну болгу дег чиңгежек черинден туттуна каапкан. Амытан шимчээн ышкаш болган соонда, куйдан үнүп, дээр шаар ужуп чорупкан! Чер-даа ырак чыдып калган. Бир черге келгеш, амытан силгилениптерге, Чуру салдыныпкан. «Сиг-сиг» дээн соонда, ол кончуг каас, бай-байлак, мал-маганныг оранга төк кээп дүжүп-түр. Көөрге, бир уруг хой кадарып чораан. Ооң чанынга чедип келгеш, чугаа ээрээрге, ону тоовас-даа, харын-даа өттүр кылаштаар болган. Уругнуң хоюн ай дижип, аалга кээп, ында улусту мендилээрге, олар Чуруну көрбес мындыг. Чуру чалгаарап эгелээш, демги уругнуң холунда билектээжин баштактанып уштуп алгаш, чажырыптарга, уруг дораан аарый берген. Уругнуң ада-иези өөнге улуг хам чалап эккелгеш, дүңгүр кактырган. Дүңгүр эдип эгелээрге, Чуру хенертен ужуп эгелээн-дир. Кортканындан өг ханазындан так туттунупкаш, черле салдынмаан. Хам кижи Чуруну ханазы-биле катай черже чууп бадырыпкан. Чуру-даа халбактанган ханазы-биле кады ада-иезинге чедип келген чүве-дир. Ол хевээр Үстүү орандан көрүп алганы өгнү черзилеп, өг чазаар уран-шевер кижи апарган. Ынчалдыр-ла таарымчалыы кончуг боорга, өске улус Чуруну өттүнүп, шак-ла ындыг өгнү чазап, аңаа чурттаар апарган-дыр. / Тоолду болгаш чурукту Г.Д. Сундуйнуң «Улусчу ужурлар» деп номундан алган. “Шын” №10 2026 чылдың март 19