уранд цуурайтжээ. Сураг байгаа бол мөнгө ч бас байгаа! Гэвч Шилк мөрөнд хэрхэн хүрэх вэ...
уранд цуурайтжээ. Сураг байгаа бол мөнгө ч бас байгаа! Гэвч Шилк мөрөнд хэрхэн хүрэх вэ? Нутгийн иргэдийн яриагаар Иргень нуураас Ингода мөрнөөр дагуулан Шилк рүү арваад хоногт хүрч болно гэх. Тэнд мөн Нэрч мөрөн байх бөгөөд эргээр нь Ган-Төмөр ноён өөрийн хүмүүсийн хамт нүүдэллэн амьдардаг. Тэнд очиж үзсэн Максим Уразов Пётр Бекетовт: «...тэр ноёнтон эзэн хаанд зүтгэхийг хүсэж, бүх нутгийн хүмүүсийн хамт үнэнч байхыг хичээж байна» гэж хэлжээ. 1653 оны өвөл Бекетов хөлдсөн Ингода мөрнөөр Максим Уразовыг дахин явуулахдаа: «Агуу Шилк мөрөнд хүрээд, Нэрч мөрний цутгал дээр эзэн хааны шивээ (острог) барих бөх бөгөөд тохиромжтой газар олох хэрэгтэй. Тэр шивээний ойролцоо газар тариалангийн талбай, загас барих газар байг... Хэрэв тергечин нараас эзэн хааны бараа, цэмбэ, тогоо, тугалгаар тариа худалдан авч чадахгүй бол тэр барааг бусад тунгусуудад булгаар заран, тэр булгаараа хаврын тарианы үр худалдаж ав» гэсэн даалгавар өгчээ. Хожим нь үүнийг биелүүлсэн юм. Ингээд 1654 оны хавар Пётр Бекетов шивээ баригдаж байсан Нэрч рүү хөдлөв. Энэ нь магадгүй жижиг өвөлжөө байсан байх. Тэнд Оросын аянчид болон ган дөрөөтэй, хатуу чанд, зөрүүд, үг болон хэрэг явдлын хүчийг дээдэлдэг хамнигануудын ахлагчийн зам зайджээ. Эхнийхэнд нь мөнгө олж, энэ нутгийг эзэмших хэрэгтэй байв. Нутгийн аймгууд эргэлзээнд оржээ: Монголын агуу эзэнт гүрэн үгүй болоод удсан, аймгууд ядуурч, хүн ам цөөрсөн, зүүнээс манж нар, баруун эхээс сураггүй оросууд ирж байв. Тэдний хувьд аль аль нь аюул, гэхдээ аль нь бага хор хөнөөлтэй вэ? Манж нар толгойг нь цавчдаг. Оросууд барьцааны хүн — аманатуудыг авдаг. Гинжлэгдсэн аманатууд шивээнд зовж, тэдний амь насны төлөө аймаг нь булгаар алба (ясак) төлдөг. Үүнээс гадна оросууд ивээлдээ авахаа амласан. Ямар ч колоничлолын түүх бол бүрэн устгал, эсвэл одоогийн хэллэгээр хүчтэйний «ивээл»-д орох явдал байдаг. Гантөмөр өөрийн бодлоор хор багатайг нь сонгосон ч Максим Уразов үүнийг аймхай зан гэж үзэж, бүр эрээ цээрээ алджээ. Тэрээр Гантөмөрийг өөрөө барьцааны хүн болохыг санал болгов. Ноён хилэгнэж, оросуудтай харилцаагаа бүрэн таслав. Хожим нь түүхч Иоганн Эбергард Фишер (1697-1771) «тэрээр боол биш, харин нөхрийн хувиар сайн туслалцаа үзүүлж чадах байсан юм» гэж тэмдэглэжээ. Гантөмөр бүх хүмүүсийнхээ хамт Манжийн нутаг руу нүүв. Хатуу чанд ноёныг олж, уучлал эран, эв зүйгээ олох хэрэгтэй байв. Бекетов хэлэлцээ хийлгэхээр Иван Колесников болон түүний нөхдийг эрэн сурвалжлуулахаар явуулжээ. Гэвч тэд эргэж ирээгүй бөгөөд ор сураггүй алга болов. Нэгэн өглөө оросууд аймаар хамниган морьтнуудыг хараад айн сандарчээ. Тэд чонын ульсан мэт гийнхэн, дуусгаагүй шивээг бүслэн довтолж байв. Морьдоо цочроон, оросуудыг шоолж, хачин хоолойн хэлээр ойлгомжгүй үгс шидлэн заналхийлж байлаа. Оросууд бослого гаргаж, Шилк болон Нэрчийг орхихыг шаардаж эхлэв. Хэсэг хүмүүс шивээнээс салж, сал ашиглан Шилк дагуулан Амур руу уруудав. Тэнд Онуфрий Степановын отряд байсан юм. Яах вэ? Есөн хүн сураггүй болсон Иван Колесниковын хүмүүсийг хайхаар дахин явлаа. Гэвч тэд ч эргэж ирсэнгүй. Шивээг орхиж, Онуфрий Степанов руу салтайгаар урсахаас өөр аргагүй болов. Үгүй бол үхэл заналхийлж байлаа. «Байцаалтад тэрээр тариа будааны хомсдол, гачигдлаас болж дээд хэсгээс уруудан сувсаар ирсэн гэж хэлэв. Тэдгээр албаны хүмүүс надад, Онофрейкод, өргөдөл өгсөн. Би, Онофрейко, тэдний өргөдлийн дагуу эзэн хааны зарлигаар тэдгээр албаны хүмүүсийг хүлээн авлаа. Аан, Пётр Бекетов бүх цэргийн хамт хүрэлцэн ирж, эзэн хааны зарлигаар Амур агуу мөрөнд амьдрахыг хичээн гуйв» гэж хожим Онуфрий Степанов тайландаа бичжээ. Энд байсан хүмүүс ч бас зовлон үзсэн байлаа… Гантөмөр 13 жилийн дараа төрсөн нутагтаа эргэн ирэв. Тэрээр өөрт нь учруулсан гомдлыг санаж байсан ч нүүдэлчин хүн өтлөх цагтаа заавал төрсөн нутагтаа эргэн ирдэг. Түүний чандар төрсөн нутагтаа нойрсох ёстой. Энх Амгалан хаан түүнийг эрхэндээ оруулж чадалгүй, хишиг буянаар булж байв. Одоо төрсөн нутагт нь өөр оросууд ирсэн байлаа. Тэдэнтэй тохиролцохыг хичээж болох юм. Нэрчийн воевода, Литвагаас гаралтай Данила Данилович Аршин