Чурапчы улууһа тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар өрөспүүбүлүкэ биир бастыҥ улууһунан бу... — 20 августа 2026 г. в 02:01:59.757
Чурапчы улууһа тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар өрөспүүбүлүкэ биир бастыҥ улууһунан буолар. Улуус билигин ынах сүөһүтүн ахсаанынан бастакы, сылгытын ахсаанынан Таатта улууһун кэнниттэн иккис миэстэҕэ сылдьар. Сүөһү аһылыгын иҥэмтиэтин үрдэтии, иҥэмтиэлээх аһылык баазатын кэҥэтии сүөһүттэн ылар бородууксуйабыт кээмэйигэр, хаачыстыбатыгар быһаччы дьайарын бары билэбит. Сүөһү үүтэ (аһа, этэ-сыата) – тылыгар диэн өбүгэ этиитэ олус бэргэн этии. Курааҥҥа ылларымтыа, айылҕаттан ордук тутулуктаах улуус буоларбытынан итиэннэ аҥардас алааска айылҕа биэрэринэн эрэ үүнэр отунан ылыллар бородууксуйа татым соҕус буолуо диэн бу өттүгэр чопчу быһаарыылары ылынан, үлэни-хамнаһы ыыта сылдьабыт. Ол курдук, тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар Ил Дархан таһаарбыт стратегическай суолталаах уурааҕар олоҕураммыт сүөһү аһылыгын 7 сүрүн көрүҥүн улаатыннарыы, саҥа технологиялары уонна кээпэрэтииптэри тэрийии хайысхатыгар күүстээх болҕомто ууран үлэлиибит. 2025 сыллаахха “Саха Дрон” компания дириэктэрэ Владимир Алексеевич Бехтюевы кытта иккиэ буолан, Ил Дархан А.С.Николаев өйөбүлүнэн Кытай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэтигэр Синьхуа норуоттар икки ардыларынааҕы университетыгар икки сыллаах үөрэххэ үөрэммиппит. Манна Саха сиригэр ханнык хайысхалары сайыннарыы ордугуй диэнинэн көрөн, тыа хаһаайыстыбатын улууһун баһылыга буоларбынан ыһыыга, сири кытта үлэлэргэ уонна тыа сирин экономикатыгар ыытыллар үлэлэргэ чэпчэтиилэри оҥорор сыалынан агродроннары туһаныы бырайыагынан үөрэнним. СӨ Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтиттэн Семен Николаевич Плотников, АГАТУ, Технопарк итиэннэ СӨ Инновацияҕа, цифровой сайдыыга, инфокоммуникационнай технологияларга министиэристибэтэ бары бииргэ түмсэн үлэлээммит, бу бырайыагы өссө улаатыннаран, кэҥэтэн биэрдибит. Онон Чурапчы улууһугар сүөһү аһылыгын баазатын кэҥэтэр сыаллаах Мырыла сиригэр-уотугар, онтон кэлин салгыы Мындаҕаайыга, сүөһү иҥэмтиэлээх аһылыгын баазатын тэрийиигэ, сайыннарыыга үлэбитин саҕалаатыбыт. Ол курдук Ил Дархан А.С.Николаев атырдьах ыйын 17 күнүгэр Мырылаҕа Саха сиригэр аан бастакынан сири кытта үлэлээһиҥҥэ, цифровой агрокартаны кэҥэтиигэ, уоҕурдууну киллэриигэ, буортулаах үөнү-көйүүрү суох оҥорууга уо.д.а. туһаныллар мультиспектральнай агродроннары «Эргис” кээпэрэтиип ыһыытын сиригэр көтүтүүнү кэлэн көрдө-иһиттэ. Бу көтөр аппараттар сорҕолоро Саха сиригэр хомуллан оҥоһуллубуттара. Өрөспүүбүлүкэ сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ анал бырагырааматыгар беспилотниктары туһаныыны киллэрии түмүгэр тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар улуустарга барытыгар “Умная система” диэн үлэлиэхтээх. Мырыла сирин-уотун кэҥэтиигэ, иҥэмтиэлээх аһылыгы бэлэмнээһиҥҥэ үлэбит түмүгэр биһиги ынах сүөһүбүтүн 1000 төбөҕө диэри улаатыннарар соруктаахпыт. Үс сыл иһигэр, билигин биһиги Мырылаҕа уонна Мындаҕаайыга 1960 гектар сирдээх буоллахпытына, маны 3600 гектарга диэри улаатыннарарга былааннанабыт. Чурапчы улууһун сүөһүгэ иҥэмтиэлээх аһылыгынан 100% хааччыйыы таһынан федеральнай трасса устун олорор ыаллыы уонна Томпо, Өймөкөөн, Муома курдук хотугу улуустары хааччыйар гына үлэни ыытыахтаахпыт. Бу үлэбитин күүскэ сайыннардахпытына, өрөспүүбүлүкэ күн бүгүн сүөһү иҥэмтиэлээх аһылыгынан 7% хааччыллан олорор буоллаҕына, маны инникитин 60%-ҥа таһаарар кыаллыан сөп. Бу сүрүн хайысхалары киллэрэн туран Чурапчы улууһа Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин кытта үс сыл анараа өттүгэр "Сир ийэ" диэн пилотнай бырайыагы оҥорбута. Ол күн бүгүн өрөспүүбүлүкэ таһымыгар тахсан, Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин кытта Чурапчы улууһа бииргэ ыкса үлэлээн-хамсаан, барытын бу "Сир ийэ" бырайыакка киллэрэн, бырайыагы ылан, БПЛА-лар тыа хаһаайыстыбатыгар үлэни чэпчэтэллэр, ороскуоту аччаталлар, кэмчилээһин өттүгэр үлэлииллэр. Онуоха оператордар сүрүн оруолу ылаллар. Үчүгэйэ диэн – беспилотниктар уоҕурдуунан, сиэмэ ыһыытынан эрэ буолбакка, сиргэ хайа өттүгэр үүнүү мөлтөҕүн көрөн-үөрэтэн, чинчийэргэ-ырытарга, хайдах да күн-дьыл турдун, үүнүүнү ылыы былааннаммыт кээмэйин ыларга сүрдээх улахан күүс-көмө буолуохтаахтар.