Бэс ыйын 22 күнэ — Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаламмыт күнэ. 1941 сыллаахха бу күн фашист... — 22 июня 2026 г. в 14:13:59.972
Бэс ыйын 22 күнэ — Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаламмыт күнэ. 1941 сыллаахха бу күн фашистскай Германия Сэбиэскэй Сойууска соһуччу саба түһэн, сэриини саҕалаабыта. Бу күн — Арассыыйаҕа уонна Саха сиригэр Өйдөбүнньүк уонна кутурҕан күнэ диэн ааттанар. Бу күн сэрии кыттыылаахтарын, ытык- мааны дьоммутун ахтан, кэриэстээн ааһар күммүт... ГВАРДИЯ ЛЕЙТЕНАНА Ыраах Эдьигээн быыһынааҕы Дьииҥдьэ чугаһынааҔы Төҥүргэстээх нэһилиэгэр иккис сылын учууталлыы тахсыбыт үрдүк уҥуохтаах, бэйэтигэр сөп эттээх-сииннээх эдэр киһи начальнай оскуола биир сырдык кылааһыгар, сарсыҥҥы уруоктарыгар бэлэмнэнэ олорбута. Ол олордоҕуна, остуорас оҕонньор оргууй киирэн кэлбитэ. "Оройуонтан киһи кэлбит, сэбиэт эйиэхэ бу сурук ыытта",-диэн баран, учууталга кыракый лиис кумааҕыны туттаран кэбистэ. Ити курдук 1941 сыл атырдьах ыйын бүтэһик күнүнээҕи киэһэ Прокопий Алексеевич Павлов армияба барарга бэбиэскэ туппута. Сарсыныгар оскуола таһыгар, армияҕа барааччылары атаараары, элбэх киһи мустубута. Хаалааччыларга холоотоххо, барааччылар бары, муҥха балыгыттан мууска туспа талыллыбыт бөдөҥ соболор курдук, толуу доруобай уолаттар этилэр. Дьоннорун- сэргэлэрин кытта быраһаайдаһан баран, аҕыс аттаах киһи аргыстапан, айан суолун тутуһан, "Атарыкаан" күөл илин кэриитинэн, улам түргэтээн, хаппыт тураҥ буору өрүкүтэн, сиэллэрэн дибдитэ турбуттара. Балаҕан ыйын бастакы күнүгэр учуутал П.А. Павлов кылааска оҕолору үөрэтэ киирэрин оннугар, Ийэ дойдуга уоран саба түспүт уодаһыннаах өстөөҕү утары уоттах сэригэ барбыта. Ол күһүн Сунтаартан армияҕа барбыт биллэр поэт Николай Сергеев Бүлүү оройуонун "Колхоз суола" хаһыатыгар өрдөөҕүтэ бэчээттэппит ахтыытынан, фроҥҥа баран иһээччилэр улуу Лена баһыттан салгыы массыынанан айаннаабыттар. Кинилэри арыаллаан илдьибит нуучча киһитэ командир арахсарыгар, сахаларга туһаайан:"Эһигини тииҥи харахха табаллар дииллэр. Көрөн итэҕэйиэҕи ол тиит төбөтүн тосту ытан түһэриҥ эрэ",-диэбит. Бүлүүттэн баран иһээччилэр эдэр учуутал Прокопий Павловтан ытарыгар көрдөспүттэр. Онуоха кини, бинтиэпкэни баҕарбатах курдук аа-дьуо ылан, балачча уһуннук кыҥаан баран ыппытыгар, тиит төбөтө тостон, таҥнары кэлэн, кырпай хаардаах сиргэ тура түспүт. Командир сахалары хайҕаабыт уонна:"Фашистары эмиэ бу курдук бэргэнник кыргыҥ",-диэн алгыы хаалбыт. П.А.Павлов, кытаанах байыаннай үөрэҔи ааһан, минометнай расчет наводчигын идэтин баһылаан, ефрейтор званиетын ылан, фроҥҥа тиийбитэ. Бастаан батальон штабын харабыллааһыҥҥа уонна минометунан ытыалааһыҥҥа байыастары үөрэтиигэ сылдьыбыта. Онтон кинини младшай лейтенаннары бэлэмниир артиллерийскай-минометнай курска ыыппыттара. Курсаннары Ленинград таһынааҔы Всеволожскай станцияҕа үөрэппиттэрэ. Ыксаллаах кэм этэ. Фашистар, үгүс сүтүктэрин аахсыбакка, Ленинградка дьулуһаллара. Онон үөрэx икки сыллаах программатын үс ый иһигэр бүтэрбиттэрэ. Павлов экзаменнары "4", "5" сыаналарга туттартаабыта, практическай өттүгэр, минометунан биирдиилээн ытыыга, километртан ордук сиргэ турар харыйаны соҕотох снарядынан табан "5" сыананы ылбыта. Младшай лейтенант званиетын ылан, Волховскай фроҥҥа тиийбитэ. Онно кинини стрелковай дивизия 405-с туспа минометнай дивизионун батареятыгар взвод командирынан анаабыттара. 1942 сыл сайыныгар оадарааннаах, торфалаах сирдэринэн кимэн киирэн, Ленинград блокадатын тоҕо көтөргө холонуу оҥоһуллубута. Ол кыаллыбатаҕа. Өстөөх да олус күүстээх этэ. Итиннэ П.Павлов, ыараханнык бааһыран, госпиталга киирбитэ. Үс ый эмтэнэн үтүөрэн, Волховскай фроҥҥа бэриллибит Иккис ударнай армияҕа сыһыарылыбыт 230-с туспа минометнай полкаҕа взвод командирынан анаммыта. 1942 сыл кыһыныгар, Волховскай фронт Ладожскай күөлтэн Ильмень күөлгэ дылы үс сүүсчэ километрдаах сиргэ обороналанан турара. Ленинградскай уонна Волховскай фроннар, өстөөх оборонатын тоҕо көтөн, утарыта көрсүһүөхтээхтэрэ. Фроннар икки ардылара баара-суоҕа 12-13 эрэ километр этэ. Ол эрээри манна өстөөх Ленинграды блокадалааһыныгар саамай күүстээх бөҕөргөтүнүүтэ фронт Шлиссельбургско-Синявинскай учаастага, генерал- полковник Линдеман