Специальная библиотека РТ для незрячих и слабовидящих
Образование · 20 июля 2026 г.
болганда улуг тынып чугааланган. — 20 июля 2026 г. в 08:18:49.003
болганда улуг тынып чугааланган. – Магалыг оранда чурттап орар улус-тур бис оң, кижи көргеш, ала-чайгаар хөлзеп, ырлаксаазы-даа кээр – дээш, ырлай-даа каапкан. Оорарган Оораштың Оруу кайыл, чирии кайыл? Ортун кара кызыңарның Орта сөглээр сөзү кайыл? Карачал "Ош-де!" деп хөөктүрүп каап орган. Бай ара-албатызы-биле дыштанып, чаглыг хой ужазын, төжүн, сүттүг шайны ижип-чип алгаш, улаштыр-ла үнүп каан. Дагның бедии сүргей, арайында ыйыдып, чайгы терең ногаан оътка тайгаш, барып-ужуп чорааш, улуг ыдык дагның бажынга келгеш, бай шылаанындан чыда дүшкеш, кезек ыыт чок чыткан. Карачал база катап мерген угаанын ажыглаан. – Хайыраатывыс ыдык даанга, чер-чуртунга эргеленген дег чыда дүжер угаанныг-ла-дыр, мен база хайыраатывыс соондан чыда дүжейн – дээш, ногаан оъттуг черге чыда дүшкен. Чанынга чораан эжи хейде мооң-биле маргыштым дигензиг, эжинче хыйыртай көрүнгеш, шылаанындан база чыда дүшкен. Байны эдерген кулдарының база шаг-шинээ төнүп, ыыт чок олурганнар. Кезек болганда бай ковайып келгеш, маспактандыр олуруп алгаш, аалын, мал-маганын, девискээрин магадап көрүп, сеткили ханып өөрүп олурган. Ооң чоргаарланып олурары карактарындан-на илдең болган. Бай иштинде "Мынча улуг девискээр мээңии ышкажыл, ону эжелей чурттап орар кижи ышкажым чүл" деп хүлүмзүрүй-даа каапкан. – Делгем чуртувусту кайгап, көрүп ханмас-тыр мен. Ада-өгбелеривистиң биске арттырып каан каас-чараш байлак чуртун ээлеп, кара холдарга, өскелерге эжелеттирбес, бербес, камгалап-карактап, салгалдарга арттырар ужурлуг бис – дээш, карачалче көрген. Карачал байның ынча дептерин манаваан, ыыттаар сөс тыппайн, хенертен кайгай бергеш, иштинде "Байывыстың бодалы чарт-ла-дыр, экини бодап орар, чуртувустуң келир үези бүзүрелдиг холда-дыр дээш" чөпшээрежип, хөглүг харыылаан. – Хайыраатывыс хөлүн кайын чазар, бодап орар бодалдары, күзеп чоруур күзелдери бүдер-ле болзун – дээш, тейлеп каан. Бай ара-албатызынга чемниң үстүн эккээрин дужаагаш, өрү-куду чажып, йөрээл салгаш, чонунга үлээн. Чемненип, дыштанып алган соонда, бай чонун эдерткеш, дагдан оожум кудулап, аалынче бадыпканнар. Карачал-биле чораан эжи ооң чугаазынга бүзүреп, түрээнинден моон соңгаар ооң-биле маргышпас деп боданып алган ыыт чок чораан. Дагдан бадары үнгенинден берге болган. Арай боорда ужуп-туруп чорааш, орай дүне аалга келгеннер. Карачал байны дагже үндүр мегелээш, дедир дүжүр мегелепкен. Бай ону каяа билир дээр сен, орук дургаар карачалды мактап-ла чораан. / Бай-Белек МОҢГУШ. “Шын” №21 2026 чылдың июнь 4