*Сунтаар уолана*
*Сунтаар уолана* Мин сороҕор киһини көрдүм, кэпсэттим да бу киһи Таатта, Нам эбит диэн тута билээччибин. Онтон бу кэпсиир киһим Сунтаар буолара сирэйигэр – хараҕар, талааныгар, аҥардас туттара – хаптара да Сунтаар уола, киһитэ диэн кэпсии сылдьар. Кини Сунтаар улууһугар фольклор диэн баран муннукка ытаабыт, ис иһиттэн саха төрүт культурата өтөн тахсар куттаах ырыаһыт, тойуксут, оһуокай тылын этээччи, олоҥхону толорооччу, волонтер, депутат, “Партизан” НАТК дириэктэрэ Айсен Федоров. Айсен уолчаан сэттэ оҕолоох Федоровтарга орулуур тымныылаах олунньу ыйга кыыс оҕону кытта аргыстаһан, игирэ оҕонон күн сирин көрбүтэ. Элбэх оҕолоох, соҕотох ийэҕэ иитиллэн дьиэ ис – тас үлэтигэр эриллэн үөскээбитэ. Ийэтэ кэпсииринэн туох эрэ уратылаах оҕото тардан буолуо түүн туран биллибэт оҕону кытта оонньуур эбит. Тыа оҕотун сиэринэн аатырбыт “Титаник” киинэни хаста да көрөн, ырыа – тойук аргыстаах ыһыахтарынан сүүрэн, оонньууну кытта үлэни дьүөрэлээн улааппыта. Оскуолаҕа киирэн күн көҥүлүн тута сырыттаҕына биллэр фольклорист Никандр Тимофеев 5 кылааска таба көрөн, уулуссаҕа көрсөн Күүкэйгэ олоҥхоһут оҕолор лааҕырдарыгар ыҥырбыта. Манна өрөспүүбүлүкэ талааннаах оҕолорунуун алтыспыта эрээри уолчаан ордук араас минньигэс ас арааһын аһыырын, оҕолору кытта оонньуурун ордорбута. Алтыс кылааска киирбитигэр “Кыыс Дэбилийэ” олоҥхоттон тиэкис биэрбитэ, ол тутуллан да көрбөккө оннук хаалбыта. Сэттис кылаас эмиэ оонньуу аргыстаах ааспыта. Никандр Тимофеев талааннаах уолу ыһыкта охсубатаҕа. Ахсыс кылааска тутан бастаан түөртүү строканан утары көрсөн үөрэппитэ. Бу курдук 5 оҕону дьарыктыыр эбит. Оҕолор ууларыгар – хаардарыгар киирэн өрөбүлгэ эмиэ сырса сылдьан дьарыктанар буолбуттар. Бэйэ бэйэлэрин истисһэн үтүктэспэтиннэр диэн бэһиэннэрин 5 кылааска аҥы –аҥы тутан үөрэтэрэ, олох сахалыы, сунтаардыы матыыбы өрө тутара. 2006 сыллаахха “Олоҥхо дойдутун оҕотобун” диэн күрэххэ кылаан кыайыылаах буолан олоҕун киэҥ аартыга арыллыбыта. 2010 сыллаахха музыкальнай колледжка фольклор салаатыгар киирбитэ. Дьэ, манна сылдьан олоҥхотун , тойугун сэргэ Христофор Максимов дэгэрэҥин, оһуокайы, хомуһу сэргээбитэ, баһылаабыта. Эдэр эрчим сүрэҕэ ырыаһыт Мария Никифорованы таба көрөн , таптаһан ыал буолбуттара. Сэбиэскэй Армияҕа чиэстээхтик сулууспалаан, бастакы оҕото 7 ыйдааҕар көтөн – мөҥөн кэлбитэ. Онтон ыла утуу – субуу 4 оҕолонон ( талбыт курдук 2 уол, 2 кыыс) элбэх оҕолоох ыал сиэринэн быр бааччы олороллор. 2015 сыл күһүнүгэр супту “Партизан” КК кэлэн фольклор уһуйааччытынан киирэр. Манна кулууп үрүҥ – хара үлэтигэр мүккүллэн 2025 сылтан директорынан үлэлии сылдьар. Бэйэтин аннынан 16 киһини салайан үлэлэтэр. “Салайар үлэҕэ куруук сылдьыбаккын” диэн тыллаах Айсен Федоров ханнык да үлэ буоллун, кырааскаттан саҕалаан улахан өрөмүөн үлэтигэр тиийэ, тэҥҥэ түсүһэн үлэлэһэн иһэр. Директор хоһугар киирбитим урукку салайааччылар Ленин, Сталин, билиҥҥилэр президеннэр анныларыгар бэйэлэрэ кыра Сталин курдук даххаһыйан олороллоругар үөрэнэн истиэнэни кэриччи көрбүтүм мааны, киһи кутун - сүрүн баттаабат ойуулартан ураты суоҕа хайдах эрэ үөртэ. Сайыҥҥы куһаҕан сарай курдук түһэр самыыр үрдүттэн курулаччы тэстэр кулууппут үлэһиттэр бэйэлэрин күүстэринэн, олохтоох нэһилиэнньэ улахан көмөтүнэн, улахан өрөмүөнү ааһан , аныгылыы кырааскаланан, LED экраннанан, күөх үүнээйилэнэн киһи арахпат сирэ буолла. Уонна саамай сүрүнэ, хас биирдии чараас, мааны таҥастаах кэнсиэрт кыттааччылара бытарҕан тымныыга сыгынньах аҥардаах таһырдьа сүүрбэт буоллулар, маны куорат дьоно өйдүөхтэрэ суоҕа, онтон тыа кулуубун дьонугар бу тыын боппуруос. Ол – дууштаах чэпчэ буолар! Бу “Партизан” НАТК иһинэн 30 араас куруһуок үлэлиир. Үгүс өттүн кулууп үлэһиттэрэ тэрийэллэр, ону таһынан Сунтаар талба талааннаахтара бэйэлэрэ баҕа өттүлэринэн куруһуок астан үлэлииллэр. Кулууптар эрчиллэр сиринэн хааччыйаллар, усулуобуйа оҥороллор, көмө наада буоллаҕына көмөлөһөллөр. Мин ордук “Назад в ССРС”, “Далбар эбэ”, “Эр киһи ыллаатаҕына”,”Төрүт дорҕоон”, “Квартирник” уо.д.а.проектары сөбүлээн көрөбүн. 2025 сыллаахха