Специальная библиотека РТ для незрячих и слабовидящих
Образование · 20 июля 2026 г.
харыылаан. — 20 июля 2026 г. в 08:09:53.417
харыылаан. Байның аксы ажыттынып, чугаалаар сөс тыппайн, дылы агарып каан турган. Шак ынчаар, бодунуң мерген угааны, сагынгыр-тывынгыры-биле хөлечик байны ашкан. Ол дугайын бай база, ооң чагырып чоруур бөдүүн чону, ара-албатызы, хөлечиктери база ыяк билген. База-ла бөдүүн карачал бодунуң сагынгыр тывынгырын көргүзери-биле улус-биле маргышкан чүвең иргин. Шыяан ам! – Мен кожа чыдар байывыска ыт мыяан чиртиптер мен – дей-дир. Өскелери чөпшээрешпейн: – Соска, улуг аас этпес – деп ээрежип чадап турган. Чамдыктары: – Албыс аарый бердиң бе, кежегелиг бажыңдан хадызыңза канчаар сен! Тенек оюнуң соксат – деп-даа турганнар. Ынчалза-даа демгизи хоржок болган. – Байга ыт мыяан чиртиптер мен – дээш турар. Хөй улус аразынга адаан-мөөрей сүрер сиилең, байбаң сеткилдиг кижилер ону хөөктүрүп, маргылдааны улам чүшкүрүп өжешкеннер. – Бо каяа шыдаар, аксы- биле аал көжүрер, дылы-биле дыт ужурар кижи-ле бол- гай – деп өжегерээн өжежип, ону күткээннер. Демгизи тура халып келгеш: – Эртен байның өөнге баар бис. Мээң чугаам хоозун болбазы-биле бадыткал боор херечилер боор силер, ындыг-мындыг меге-хоп деп баар болгай. Бо чугаа бистен өске улусче таравас ужурлуг, а бир эвес тарай бээр болза, чүгле мен эвес, шуптувустуң бажывыс кежегези-биле хадааны ол – деп сагындырып каан чүвең иргин. Эртенинде дугурушкан ёзугаар байның өөнче базып каап-тырлар. Байның тозан аът долганып четпес докулчак ак өргээзиниң эжииниң аксында довураанга үзүп тейлеп, девидеп, коргуп-иргип кирип чыда, эжиктиң эргининге илдиккеш суугу баарынга барып дүжүп тейлеп чыткаш киргеннер. Бай турамык айтырган: – Бо канчап довурак пактап, суугу моңнап турарыңар ол, орта силер бе? – деп дөрде саадап олурган. Кажар хөлечик чашпаалай аарак: – Силерге бараалгаар дээш, ойта-доңгая дүжүп турарывыс ол-дур ийин, хайырааты – деп-тир. – Чүнү канчап, чүнүң херээ-биле бараалгап чорууруңар ол, ажыт-чажыт чок сөглеңер? – деп, бай доңгун чугаалап-тыр. Карачал чүък баарынга олуруп, таваар харыылаан: – Силерден чажырар чүвүс-даа чок ийин, хайырааты. Харын бо силерниң кадыыңар шеглиг апарган дээрге чор бис ийин. Кадык чаагай олур ирги силер бе? – деп шала сирилээш, шедиргиленчек үн-биле корга-корга айтырган. Байның арын-шырайы өскерилген соонда, ажынып үнген. – Оо. Мээң өлү бээримни күзеп турарың ол ышкажыл? Эй, алдар, доп-дораан мону туткаш шаажылаңар, кара бачыттыг, кара аастыг амытанны! – дээш, шивишкиннерин кыйгыра берген. Карачал кортканындан үнү улам сириңейнип, чугаалап чадап, “Байга ыт мыяа чиртир дээш, бодум чиш боорум ол бе?” деп караңнадыр бодангаш, адак соонда бодун холга ап, келдирлей аарак чугааланган. – Хүн-дү-лүг ха-йыр-ааты! Амы-тынымны өршээп көрүңер, силерге дуза кадардан башка, оон өске кара сеткилим чок – деп дүрген-дүрген коргуп алгыргаш, чыда дүжүп тейлей берген. Бай кортук чүвени дээнзиг кыжыра аарак ийи караан олурган улусче өрүмней көрүпкеш: – Сен хөөкүй меңээ дуза кадып деп. Ховуда хадып чоруур каңмыыл-даа болза сенден дээре боор. Хадып чорааш, теве аксынга кирер. Уланчылыг.