Специальная библиотека РТ для незрячих и слабовидящих
Образование · 20 июля 2026 г.
– Оо, бо чүве чүнү барбалап халып турары ол дээр сен, мээң өнчүмнү чажыр суп ап турары ... — 20 июля 2026 г. в 08:08:29.621
– Оо, бо чүве чүнү барбалап халып турары ол дээр сен, мээң өнчүмнү чажыр суп ап турары ол бе, кажар- лап – деп чигзинип бодангаш, «черле хынаар-дыр мону» деп бодангаш, хүннүң изиинге албыктыр бастырып, ижип чораан шимезиниң ажыы ооң бажынче үнерге, сагыш-сеткили көдүрлүп, дүрген чайлаанга чедип алырын бодааш, оруун уламчылап, аъдының дынын ээй тырткаш, хөрээнче тепсептерге, аъды хаадамнап чоруй, дөш өрү чүткүп үнүпкен. Бедик кадыр өрү чүткээн чүъктүг тевелер, шарылар оларны сүрген кижилер хүннүң изиинге албыгып, арайында ыйыдып, чер ортузу чедип чорда, бай база катап хая көрнүп, «улузум канчап чор ирги» дээш көөрге, демги-ле хөлечиги тевелер артында «дүгээ баргаш, таптыг шүңме моларны канчаптар эвес мен» деп химиренип доңгаңайнып, барбазы долар чеде берген халып турган. Бай элдепсинип, «Мооң дүрген хемчээн албас болза, хоржок-тур эвеспе, мээң өнчүм дөгерезин орук ара чажырып кааптар деп барды, таптыг сегитпес болза, орук ара та чежени чажырып каапкан, суглуг черге баргаш, көгүдүп тургаш, өчүүн үндүрбес болза, кажарлаптар, арта дүгээ баргаш деп тур кончуг сойлук» деп иштинде бодангаш, саарзык сеткилдиг дөш өрү аъдын чүткүдүп үнүпкен. Шимезин ижерин соксадып, удаа-дараа карак уштап көрүп, делбигир кулаан ол угже көрүндүргеш, дыңнаалап чоруурга, хөлечиги дам барып-ла чораан, «Ам мырай угдунмастап эгеледи, чартыын бай көрбейн турда, чажырып кааптар чоор бе?! Канчап бүдүү чажырып кааптар чоор, аары кончуг-дур, бай көрүп каар болза, ат боор мен» деп химиренип чоруур ышкаш болган. Байның өкпе-чүрээ туружунда эвес соп чорда, көшкен аалы сын кырынга үнүп келген, чайлагга чедир ырак эвес орук артарга, бай улузун дүрген-не тургузуп, хөлечиин хынаары-биле кара суглуг черге доктаадып, дыштанып алырынче кыйгырган. Хүннүң изиинге кагып суксаан улузу моорап барып дүжүп, оңгап-суксаанындан хап бадып чыдар кара сугже дүлнү берип, харамдыгып пактап турда, соонга чораан хөлечиги ам-даа хевээр доңгаңайнып каап, «дем-не чартыын чажырып кааптар чүвемни, ам четтикпес мен» деп химиренип, ыңай-бээр хөглүү кончуг тевелер артында халып турган. Бай карачалдың барбазын көөрге, кижи уур арга чок кылдыр дола берген болган. "Чажырып четтикпээн-дир, дүрген баргаш, хемчээн алыйн" деп бодангаш, бай тевелер аразында хөлечигинче тендиңнедир кылаштап каан. Бай семизин ууп чадап, үстели берген арнында дерин чодуп, хөлечиинге арайында келгеш: – Чоп дыштанып, соок сугдан пактап, сепкеренип албас сен, оол? Оруувус кыска-даа бол, берге, оңгул-чиңгилдиг болгай – деп-тир. Хөлечииниң дер-бузу шаалаар, ол хирезинде эрези кончуг тоор чүве чок: – Суг-даа ажырбас, хайырааты – деп-тир. Бай элдепсинип: – Тевелер аразында аай-дедир чүнү канчап халып турарың ол? – деп шын-на сеткили-биле билип алыксап айтырган. Хөлечик дүргени кончуг: – Хүндүлүг хайырааты, силерниң чагыыңар күүседип тур мен – дээш, мөгеш кыннып каан. Бай сонуургап: – А, бо барбаң кандыг кончуг улуг чүвел, ында чүнү суп алдың, мээң алдын, мөңгүнүм бе!? – дээш, тадыладыр каттырган. Хөлечик шириини кончуг: – Тевениң соонга чүнү-даа арттырбас силер дээриңерге, чүнү-даа арттырбайн чыып алган чүвем-дир ийин, хайырааты – дигеш, база катап мөгеш кыннып каан. Бай иштинде «ыятпас арынныг хей боор, үжептейн адырам» дээш хынаары-биле: – Кайы көргүзем – дээш, хөлечиги «адыр» деп чугаалап чадап чыдырда-ла, барбазынче холун супкан. Эгезинде ужур-утказын билип чадап, борбак илчиргей чүвени тудуп, суйбап шаг болган. Элээн шинчип чоруй, «Бо чүү боор, бирээзин көрзе чүл» деп иштинде бодангаш, адыштааш, ушта соп эккээрге, илчиргей борбак теве мыяа болган. Байның эъди-кежи соолаш дээн соонда, эзирии сергеп, арны-бажының дүрзүзү өскерли бергеш, алгырар дээш дап бээрге, хейде-ле каткызы кээр болган. Карачал иштинде байның теве мыяа тудуп алганынга амырап, оозун көргүспес дээш, мөгеш кыннып каан. Бай ыыттаар сөс тыппайн, илчиргей теве мыяан тудуп тура, иштинде “бодумнуң-на сөзүмге уттурган-дыр мен” деп бодангаш: – Мону канчаар дээн кижи сен? – деп хидиледир каттырбышаан элдепсинип айтырган. Хөлечик чоргаары кончуг: