вел Медведев кирип турган.
вел Медведев кирип турган. 1925 чылдың июль 22-де ССРЭ-ниң Чазаандан Борис Мельников, Николай Колчановский, Григорий Ягрин Таңды-Тыва Арат Республиканың төлээлери-биле ССРЭ болгаш ТАР аразынга найыралчы харылзаалар дугайында дугуржулгага ат салганнар. Оон аңгыда 2 кончуг чугула керээни чарган: ССРЭ биле ТАР аразынга почта болгаш телеграф (эрги моол дылдан очулдурарга, сайгылгаан медээзи) дугайында. 1925 чылдың октябрь 1-де совет чазак Таңды-Тываның чазаанга орус бот-башкарныр ажылчын колонияга хамааржыр Кызыл хоорайда почта-телеграф салбырын болгаш Усинск биле Кызыл аразының телеграф шугумун бүгү-ле үнелиг өнчү-хөреңгизи-биле катай июль 22-де ат салган дугуржулгазы ёзугаар акт-биле халаска дамчыдып берген. Ынчангаш 1925 чылдың июль 22 деп төөгүлүг хүн аныяк республикага харылзааны сайзырадырынга, өртээлдерден харылзааның чаа техниктиг хевирлеринче шилчиириниң чугула базымы кылдыр санаттынар. Улаштыр материал-техниктиг дуза кадарын совет чазак бодунга хүлээнип алган. Ол үениң ССРЭ-ниң Почта-телеграф Улусчу комиссариадының болгаш Хаанныг Россияның үлегери-биле 1925 чылдың октябрьда Таңды-Тыва Арат Республиканың Почта-телеграф эргелели тургустунган. ТАРН-ның Төп Комитединиң Политбюрозу 1925 чылдың ноябрь 9-та болган хуралынга өртээлдер болгаш почта маркаларын үндүрер дугайында айтырыгларны сайгарган. Биргизинге хамаарыштыр алырга, өртээлдерже үнүп турар акша-хөреңгини камнаары-биле почтаны автомашина-биле дажыыр аргазын көөр деп шиитпирлээн. Ол сорулга-биле ССРЭ-ниң Таңды-Тывада элчин чери-биле сүмележип көөр деп шиитпирлээн. Ийи дугаар айтырыгга хамаарыштыр почта маркаларының үлегерлерин ажылдап кылгаш, дараазында Политбюро хуралынга сайгарып, Улуг Хуралга бадылаар деп шиитпирлээн. ТАР-ның Сайыттар чөвүлелиниң даргазы, сүлде-сүзүк талазы-биле эртем-билиглиг кижи болгаш, Дондук Куулар «Аас-кежиктиң дугую» деп буддийжи демдекке даянып алгаш, бир дугаар почта марказын ажылдап кылгаш, ону 1925 чылдың ноябрь 27-де ТАРН-ның Төп Комитединиң Политбюро хуралынче киирген. Элээн каш авторлардан база маркалар үлегерлери кирген, ооң иштинде ССРЭ-ниң ТАР-да элчини Разумов база бар. Дужааттынган ажылдар аразындан Дондук Кууларның чогааткан марказы шилиттинген. 1926 чылдың август айда ТАР-ның Сайыттар чөвүлелиниң секретары С. Талга-Сюрюн Москваның «Госзнак» парлалга фабриказынга Тываның төөгүзүнде бир дугаар почта марказын парладыры-биле сургакчылап чорупкан. 1926 чылдың август 18-те Дондуктуң төлевилели-биле кылган бир дугаар тыва маркаларны шак ынчаар Талга-Сюрюн бадылаан. Үлегерниң шынныын ССРЭ-ниң Почта болгаш телеграф улус комиссариадының марка экспедициязының удуртукчузу А. Сандин бадыткаан. Маркаларны 1926 чылдың сентябрьда 1631 дугаарлыг чагыг ёзугаар парлап үндүрген болгаш ол-ла чылдың октябрьда ажыглалче киирген. 1926 чылдың октябрьда ажыглалче кирген тыва маркаларның автору ТАР-ның Сайыттар чөвүлелиниң даргазы Дондук Куулар болган. Кымыл ол дээрзин таныштырары артык эвес. Дондук Дажыевич Куулар (1888-1932 чч.) – 1925 чылдан 1929 чылдың январьга чедир ТАР-ның Сайыттар чөвүлелиниң даргазы. Шеми (амгы үеде Тываның Чөөн-Хемчик кожуунда Шеми суур) деп черден бай-шыырак араттың оглу. Урга хоорайның буддийжи хүрээзинге база Чадаананың Үстүү-Хүрээзинге кепши эртем-билигни чедип ап, Үстүү-Хүрээниң шыырак ламаларының бирээзи чораан. Ол чаа хевирлеттинип турган тыва интеллигенцияның ортумак бөлүүнге хамааржып, бодунуң көрүжүнге эрги культураның арга-дуржулгазын чаа үениң угланыышкыннары-биле каттыштырарын кызып чораан. 1925 чылдан 1929 чылга чедир Тыва Арат Республиканың (1926 чылга чедир Таңды-Тыва Республика) Биче Хуралының Президиумунуң (чазак даргазының) ийиги даргазы база даштыкы херектер сайыды турган. Ол 1925 чылдың чайынында Таңды-Тыва биле ССРЭ-ниң аразында дипломатчы харылзааны тургузарының дугайында дугуржулга дугайында Москвага чугаалажыышкыннарга тыва делегацияны удуртуп чораан. Тываның үлетпүр-садыг банкызын (Тывабанк) тургусканының соонда, 1925 чылдың сентябрьда банкының удуртукчулар чөвүлелиниң бирги даргазы кылдыр соңгуткан.