Архыыпка ыытыллыбыт чинчийии үлэлэрин түмүктэринэн Нам улууһун баһылыга Юрий Слепцовы к...
Архыыпка ыытыллыбыт чинчийии үлэлэрин түмүктэринэн Нам улууһун баһылыга Юрий Слепцовы кытта көрсүһүү буолла Манна РФ Наукаларын академиятын Санкт-Петербургтааҕы история институтун архыыбыгар (СПбИИ РАН) Саха сирин, бүтүн Уһук Илин уонна Хотугу дойду историятын үөрэппит сэттэ күннээх экспедиция сонуннарын, булуллубут матырыйааллары уонна улуус историятын чинчийии салгыы хайысхаларын кэпсэттилэр, сүбэлэстилэр, ырыттылар. Экспедиция састаабыгар Бөтүҥ орто оскуолатын история учуутала, кыраайы үөрэтээччи Егор Софронов, П. И. Сивцев аатынан Намнааҕы история уонна этнография музейын быыстапка салаатын салайааччыта Рустам Федоров уонна АГИКИ доцена, история наукатын кандидата Екатерина Строгова баран үлэлээтилэр. Екатерина Алексеевна докумуоннары салгыы үөрэтэр сыаллаах алтынньы 29 күнүгэр дылы хаалан үлэтин салгыы ыытар. Көрсүһүүгэ Семен Ядрихинскай — Нам улууһун култуура уонна духуобунай сайдыыга управлениетын начальнига, Александр Копырин — П.И. Сивцев аатынан Намнааҕы история уонна этнография музейын дириэктэрэ, Андрей Замятин — кыраайы үөрэтээччи кыттыыны ыллылар. Чинчийээччилэр үлэлэрин 1638 сылтан 1774 сылга дылы кэми хабар былыргы суруктаах (старославянскай скоропись) «Якутская воеводская (приказная) изба» диэн ураты суолталаах 160-с нүөмэрдээх фондаҕа ыыттылар. Бу сэдэх докумуоннар Сибиири, Уһук Илиҥ уонна Уһук Хотугу сири нуучча хаһаактара арыйыыларын итиэннэ кинилэр уонна олохтоох норуоттар олохторун-дьаһахтарын туһунан саамай былыргы, дьиҥнээх история докумуоннарынан сыаналанар. Экспедиция үлэтин сүрүн хайысхалара: • 160-с фонда ураты матырыйаалларын уонна ыраахтааҕылаах Россия кэминээҕи урукку суруктары (скоропись) үөрэтии; • Ол саҕанааҕы Нам сирин-уотун олоҕун-дьаһаҕын туһунан урукку сыллааҕы матырыйааллары хомуйуу; • Мымах кинээс олоҕун уонна кини устуоруйаҕа суолтатын сырдатар докумуоннары көрдөөһүн; • Саха сиригэр бастакы нуучча остуруога (кириэппэһэ) хаһан уонна хайдах тутуллубутун туһунан дьиҥнээх чахчылары булуу. Архыып матырыйаалларын кытта үлэ улахан болҕомтону, уһун бириэмэни эрэйэр. Онон сибээстээн, сорох докумуоннары анал өҥөлөр көмөлөрүнэн ксерокопиялатан, салгыы үөрэтэр сыаллаах бэйэлэрин кытта илдьэ кэлбиттэр. Улуус историятын өссө дириҥник үөрэтэр сыалтан, салгыы Москва куорат архыыбыгар — Былыргы актылар уонна урукку суруктар Россиятааҕы государственнай архыыбыгар (РГАДА) чинчийии үлэлэрин ыытарга былаан, сыал - сорук турар. Бу архыып Россия государствотын XIX үйэ саҕаланыытыгар дылы саамай былыргы суруктарын уонна история ураты докумуоннарын уура сытар саамай улахан киинэ буолар.⤵