Илмуда къыйыны уллуду — 29 июля 2026 г. в 14:10:29.790
Илмуда къыйыны уллуду Бу кюнледе малкъар халкъгъа бушуу кёрюрге тюшгенди – Москвада белгили алим, физика-математика илмуланы доктору, ядерный физикада эксперимент жаны бла уста, Дубна шахарда Ядро тинтиулени бирлешген институтуну В.П. Джелепов атлы ядро лабораториясыны тамата илму къуллукъчусу Залийханланы Жанакъайытны жашы Борис дуниясын алышханды. Кёп жылланы ичинде Борис кеси излемле этген тинтиу арада кёп тюбемеген фахмуну иесине саналып тургъанды. Ол илмуну бу бутагъын айнытыугъа юлюш къошханды, приборостроенияда ол ачхан жангы амалла, жаланда бизни къыралда угъай, битеу дунияда да хайырланыладыла. Белгили жазыучубуз Залийханланы Жанакъайытны бла къырал къуллукълада ишлеп келген Атаккуланы Хафисатны жашы Борис 1943 жылда Нальчикде туугъанды. Алай бла къагъанакълай сюргюн жолун, андан ары болгъан учузлукъну да халкъы бла бирге сынагъанды. Сынаулагъа да къарамай, ол, бар аны алтын тёлюсюча, билим алыуну, къыралына хайыр келтириуню баш мурат этип, ол ызны тутуп, кёп затха жетишгенди. Дондагъы Ростовда къырал университетни физика бёлюмюн айырмалы бошагъандан сора, Дубнада башында айтылгъан илму арагъа ишге кирип, анда аспирантдан башлап дуниягъа белгили алимге дери ёсгенди. Ол кёп патентлени авторуду. Аны аты дунияда анга дери тюбемеген ядро-физика оборудованияны къурамы бла байламлыды. Жанакъайытны жашы Борис къайда да бек керекли ахырзаман теркликде ишлеген чыбыкъ жипден (проволокадан) камераланы эмда болумгъа кёре сезимли жылыулу нейтрон детекторланы ишлеуню мурдорун салгъан алимди. Аны илму жангычылыкълары ядро физика илмуну андан ары айныууна да себеп болгъандыла. Алагъа кёре жюз бла жыйырмадан артыкъ илму иш жазылгъанды. Борис эки уллу ишни, он патентни да авторуду. Аланы барысын да хайырланадыла Россейде бла Европада орналгъан алчы физика аралада. Залийханланы Борисни жетишимлерин къырал да, ол жаны бла илму жамауаты да белгилер ючюн къалмагъандыла. Алай бла ол «Изобретатель СССР», «Ветеран атомной энергии и промышленности» деген белгилеге, «Аскер жигитлиги ючюн» майдалгъа, «Росатом» атлы къырал корпорацияны махтау эм ыразылыкъ къагъытларына эм башха саугъалагъа тийишли болгъанды. Илмуда болдургъан жетишимлеринден сора да, ким да белгилеген адамлыгъы, насийхатчылыкъ усталыгъы да болгъанды Борисни. Ол керти устаз эди, илмугъа берилген адам, кесини билиминден, сынауундан юлюш эте, ызындан келгенледе кесича фахмулулагъа кёп затны юйретгенди, жол ачханды. Не заманда да алагъа илму тинтиуледе, башха жашау болумлада да юлгю болгъанды. Биргесине ишлегенле, шуёхлары, сохталары да Борисни тынгылы, низамлы, намысына-сыйына къаты, жандауурлугъу болгъан, интеллигент адамча таныгъандыла. Ол дуниясын алышханы физика илмуда, энчи айтханда, Ядро тинтиулени бирлешген институтунда уллу бушуу болгъанын бирден чертирчады. Залийханланы Жанакъайытны жашы Борис бизни, аны таныгъанланы, жюреклеринде жашап турлукъду. Биргесине ишлегенле, сохталары, шуёхлары.