Әнисе үзе дә эченнән яна. Ире хыянәтче булгандыр, диеп түгел. Ул Салихына ышана, улы өч...
Әнисе үзе дә эченнән яна. Ире хыянәтче булгандыр, диеп түгел. Ул Салихына ышана, улы өчен кайгыра. Ул ничек яшәр? Һәр адымда кимсетү… Үзенә кәләш табармы? Кайсыбер кеше үзеннән дә читләшә бит. Каршысына килсәләр, урамның икенче ягына чыгып юлын дәвам итә. Элекке дус-ишләре дә керми, әллә куркалар… Кирәк чакта ярдәм кулы сузучы да юк. Шунда иренең соңгы хатындагы юллар исенә төште. «Иртәгә – һөҗүмгә! Дошман өстебезгә ядрә яудыра, җиде башлы аждаһа кебек ут сиптерә. Башларын әкияттәге кебек кисәрбез. Анысы – безнең изге эш, ә син, җаным, җан кисәгем, улымны сакла!...» Бу соңгы хат. Аждаһаның башлары киселде… Кан коелган җирләрдә, инде күптән күңел яктылыгы булып, ак, ал, кызыл, зәңгәр, сары кыр чәчәкләре үсә. Кабер өсләрендә чәчәкләр нур сибә, кабер ташлары да олыгая. Яралар сызласалар да төзәләләр. Үлгәннәр онытылмый, хәбәрсез югалганнар табылыр… Бәлки Салихы турында да хәбәр булгандыр. Юл фаҗигасенә эләгеп кенә югалгандыр… Ул хәбәрләрне улым табар?! *** Еллар үтә торды, сулар акты… Миңлебәнат ана белән Суфиянның яшәүләре иң киеренке ноктага җиткәндә, инде авылдан чыгып китәргә ниятләгәндә, кимсетүләргә түзә алмый, бернинди көч калмаган чорда хәбәр: Аксак бригадир асылынып үлгән!!! Асылынып… Бу хәбәр яшен тизлегедәй авыл өстенә тарала. Ни өчен асылынган?! Кешеләр сәбәбен белергә тырышып йөргәндә, шул билгеле була: югарыдан кулга алырга килгәннәр, ә ул асылынып өлгергән. Ул – дезертир булган! Дезертир... Без капчыкта ятмый, кырык елдан соң да тишеп чыга, ди бит халык. Бу хәбәрдән авыл халкы тетрәнә: дезертир – ничәмә еллар аларны җәберсетеп, җитәкчелек итеп яткан… Күзләре ирексездән Миңлебәнат ана йорты ягына бага… Аксактан чыккан сүзгә ышанып яшәделәр бит… Әнә кем булган икән хыянәтче... Кулга алырга килүчеләрдән шул ачыклана: Аксак сугыштан үзен-үзе гарипләп кайткан, аягына мылтыгыннан аткан; күрүче кешеләр, үләр алдыннан, җаны тыныч булып гүргә иңәр өчен, Аксак турында тиешле органнарга әйтеп, язып калдырган… Аксакның күкрәгендә чылтырап торган орден-медальләр Салихныкы икән! Миңлебәнатка дигән почтаны, хат-хәбәрне үзе алып барган… Хәрби архивта да ул орден-медальләр турында мәгълүматлар бар, ди. Салих – герой! Мәскәү астында каты, ярсулы сугышлар барганда, нык яраланып, сугыш кырында батырларча һәлак булган. Кабере – туганнар каберендә. *** Аксакны авыл зиратына – гүргә иңдерүне – гөнаһ, ди мулла. Анда күмдерми. Үз-үзенә кул салу – бик зур гөнаһ, авыл халкына чит-ят нәрсә; өстәвенә – дезертир, җитмәсә – алдакчы… Шуңа да аны зираттан читкә күмәләр. Сукмаклар аны гел читләтеп үтсен өчен… Аксакның үзенә кул салуын ишеткәч, Салихы турында җылы хәбәр килгәч, Миңлебәнатның дөньясы үзгәреп киткәндәй була. И Хода, безнең йортыбызда да Кояш балкыды ич! Безнең өйгә кояш нурлары төшә! Авылдашларының күзләре ачылуын күрергә насыйп булды. Балам да ничә еллар кимсетелеп яшәде, бүген исә, егет булгач, юллары яктырыр, Ходай канат бирер. – Тизрәк кайт, улым! Кайт тизрәк, – дип, күңеленнән өзгәләнеп Суфиянына дәште ул. Ишек тупсасына бакты: менә улы ишекне ачып керер… Шул чак аның күзләреннән яшь бөртекләре тамды. Бүген күгәрчен тәрәзә төбенә юкка гына килеп кунмагандыр… Миңлебәнат апа, үткәннәрне искә төшереп, бүгенгесенә бәйләп уйланып алды бераз. Сәкегә терәп куелган урындык аркасына тотынып, торып утырмакчы булды. Башын мендәрдән аеруга түшәм чайкала башлады. Болай булгач әйбәт әле. Кичә баш борганда да күз алларында йолдызлар биешә иде. Бүген куллар да тыңлый түгелме соң, Алла рәхмәте. Көт, көт, күгәрченкәй, болай булгач, торып та утырам, аякларыма да басам! Ничек итсә итте, торды бит Миңлебәнат! Әнә, урындык аркасына таянып, аякларында басып тора. Ике ай буе урынында кымшана да алмый яткан Миңлебәнатмы соң бу?! Менә хәзер урындыкны күчергәләп, өстәл янына барыр, коштабакка салынган ярманы эзләп табар. Шул чагында ишек ачылды һәм Суфиян күренде. Керешли үк: – Әни, беркая да китмибез! Борчылма! – дип ярып салды. Әнисенең күзе улы белән кайткан кызга төште... Юкка түгелдер… Суфиян: