Аннары кыюсыз елмаеп үзләренең капкаларына табан юнәлде һәм кинәт әллә нидән сәер рәвеш...
Аннары кыюсыз елмаеп үзләренең капкаларына табан юнәлде һәм кинәт әллә нидән сәер рәвештә күңелен шик томалап алды: аңа үзенең туган авылы нигәдер чит сыман тоела башлады, нәрсәдер үзгәргән монда, ниндидер ят бер нәрсә бар монда. Капканы ачып җибәргәч, солдатның тәне буйлап эссе йөгереп узды: ишегалдында ямь-яшел чирәм өстендә куе булып эре ромашкалар үсеп утыра, өй буен, койма яннарын билчән баскан, болдырдагы баскыч такталары арасыннан кычыткан сабаклары тырпаешып утыра, тәрәзә кәрнизләре ябык – кадаклап куелган; солдат капка алдындагы такыр урынның шулай ук каз үләне белән капланган булуын һәм аннан күптән инде берәүнең дә йөрмәвен абайлап алды. Ни бу? Зәйтүнә җиңгиләргә күчкәнме әллә? Яисә ул ахирәте Зәкияләрдә яшидер? Әмма… Ул ишегалдын ике генә сикереп узды да гаҗәп җитез елгырлык белән болдырга сикереп менде, ишектәге күгәреп беткән йозакны йолкып атты, эчкә ташланды һәм баз сыман салкын өйдә ни кылырга белми туктап калды. Монда бар да элеккечә, хәтеренә уелып калган әйберләр һәммәсе үз урынында тора, тик иң бәхетле көннәренең шаһиты булган бөтен нәрсә тын һәм соры шомлыкка уралган: почмакларны пәрәвез сарган, бөтен җиргә куе тузан яткан, гөлләр сулган, агач сәндерә өстендәге пар мендәр генә бары җан сискәндергеч өметсезлек белән ак һәм чиста килеш калган. Гомәрне коточкыч сиземләү буып алды, тыны кысылды, аның шушы өйдән – дулкынландыргыч кадерле һәм шул ук вакытта ят, җансыз һәм караңгы өйдән тизрәк чыгып китәсе килде. Ул, исерек кеше кебек, куллары белән чытырдатып ишек яңагына ябышты, кармалана-кармалана болдырга чыкты һәм киң итеп сулыш алды. Көннең искиткеч якты һәм кояшлы булуына гаҗәпләнеп куйды – аңа караңгы өйдә әллә никадәр гомер торган сыман тоела иде. Солдат урамга чыкты һәм җан дустының капкасына юнәлде; аның башында мең төрле сорау бөтерелә иде, тик араларыннан берсе барысын да күмеп-каплап китә, ул бөтен тирә-якны тузан болытыдай сорыга томалый, бөтен дөньяны салкын итә иде. Күршесенең капка алды такыр иде – анда каз үләне үсмәгән, ишегалдында да авыр ромашкалар җилдә чайкалмый, тәрәзәләр дә кадакланмаган. Солдат, хәлсез аякларын көчкә сөйрәп, сап-сары итеп юылган баскычтан менде дә өйалдына узды, аннары, куркып диярлек, ишекне ачты, өйгә керде һәм, гаҗәпләнүдән сүз әйтергә тиешлеген дә онытып, каршысында торган хатынга текәлде: яңаклары эчкә баткан, карт һәм ябык чырайлы бу хатынның Зәкия – кайчандыр авылда иң гүзәл кызларның берсе Зәкия булуын көчкә таныды ул. – Исәнме, Зәкия. – Саумы, Гомәр. Кайттыңмы? – Хатын куллары белән алъяпкычын бөгәрли башлады, солдатка туры күтәрелеп карамады. Тик Гомәр аның зураеп калган күзләрендә җанөшеткеч сагыш бөркелеп торуын күрде. Аңа хатынның күзләре нәкъ менә шул сагыштан зураеп калган кебек тоелды. – Зәйтүнә кайда ул, Зәкия? Әллә бер-бер хәл булдымы? Хатын ничектер сәер рәвештә, тавышсыз гына елый иде. Аның бите буйлап яшь ага, җилкәләре калтырый, үзе, тын җитми диярсең, кисәк-кисәк сулыш алып куя. Кызгану хисеннән солдатның бәгыре өзгәләнеп куйды. Ни кылырга да белми бер урында таптанып тора иде ул. Хатын кинәт урындыкка сыгылып төште, өстәлгә капланды һәм кычкырып үкси башлады: – Мин… мин… мин генә гаепле бөтенесенә. Түзмәдем. Сине алдадым. Күңелгә гөнаһ алдым. Әллә кайчан хәбәр итәргә иде үзеңә. Ә мин белмәсен, бәгыре өтәләнмәсен, дидем. Күңеле сынмасын, кайгыдан үз-үзен үлемгә ташламасын, дидем. Теләсәң ни эшләт. Кичерү сорамыйм. Ни булды соң миңа, Ходаем. Синең өчен эшләдем бит мин бөтенесен, синең өчен генә… Ярдагы балык сыман бәргәләнгән хатынның сүзләреннән һични аңламаса да, солдат ниндидер фаҗига булганын төшенә башлаган иде. Тик шулай да күңелендә өмет чаткысы кабынды. – Тынычлан әле, Зәкия, юньләп сөйләп бир әле, ни булды? – Безнең Зәйтүнә белән язуларыбыз бик охшаш иде бит. Кыз чакта беребез исеменнән икенчебез сезгә хатлар язып, теңкәгезгә тиеп бетә идек, хәтерлисеңме? Бөтенесе шуннан башланды. – Хатын алъяпкыч итәге белән битен, күзләрен сөртте. Аның йөзен тәвәккәллектән битәр, «миңа барыбер хәзер» дип әйтеп торучы җанлылык терелтеп җибәрде.