Ярым ачык күзләрен караңгы иңә башлаган түшәмгә төбәп, сусавы турында уйламаска тырышып...
Ярым ачык күзләрен караңгы иңә башлаган түшәмгә төбәп, сусавы турында уйламаска тырышып, карт озак кына ятты. Эчәсе килү онытылып торганда аңа бераз җиңелрәк иде кебек. Кичме, иртәме, төнме − аңа инде барыбер иде. Көтәсе кешесе, көтәсе вакыйгасы юк. Алай да бар икән бер вакыйгасы алда. Тик анысы да карттан бәйле түгел, ә Газраилдан. Кайчан килерен ул үзе генә белә. Тубалдай башында телеграф чыбыклары гүләгәндәй чигәне кыскан авазга изрәп ята торгач, карт күзләрен йомды, тагын да авырая барган гәүдәсе ниндидер төпсез очкынга очты, аңын томан томалады... ... – Гарифҗан, Гарифҗан, дим. Тор инде, эшкә барасың бар... − якында гына картка кемдер исеме белән дәшкәндәй тоелгач, үзенең тулы исемен күптән ишетмәгән карт, нидер хәтерләргә тырышып, кашларын җыерды. Гарифҗан... Чыннан да ул Гарифҗан бит. Ата-анасы азан әйтеп куштырган исеме бар бит аның. Дус-ишләре, әшнәләре атаганча Гарый да түгел, күрше-күлән санаганча Ярсу Гариф та түгел, шәһәр хатыннары заманага яраклаштырып бозган "Гарик" та түгел, ә Гарифҗан. Гарифҗан дип, тулы итеп, матур итеп аңа бары тик ата-анасы һәм тагын бер кеше генә дәшә иде. Үпкәләгәндә бераз сузып, Гарифҗааан, дип, сабый баладай авызын бөрештереп, иренә Халидә генә дәшә иде. Беренче хатыны исенә төшкәч, Гарифҗанның күкрәк турысы сулкылдап сызларга кереште. "Гомерлек сызлавыгым булдың, Халидә..." Тавышы ишетелгәндәй тоелса да, Халидәнең янында була алмавын картның ярым йокылы зиһене ачык аңлый иде. Инде аның улын күтәреп аерылып чыгып киткәненә ничә дистә еллар үтте. Арадагы сукмаклар күптән суынды. Тик бергә яшәп калган шул кыска гына ике елны Гарифҗан гомере буена йөрәгендә саклады. Теләсә дә оныта алмады. Бәхетле чаклар онытылмый икән шул алар. Әмма ул чакта үзенең бәхетен күрә, сизә генә алмады Гарифҗан. Кадерен генә белмәде. Авыл мәктәбенә укытырга килгән яшь укытучы Халидәне Гарифҗан бер күрүдә ошатты. Зифа гәүдәсенә килешле көрәнсу күлмәк кигән, дулкынланып торган кара чәчләрен баш очына төеп бәйләгән кызны Гарифҗанның туган тиешле Мөнәвәрә апасына фатирга куйдылар. Егерме дүрт яше белән барган егет, моңа хәтле кызлар озаткалап караса да, хатын-кыздан акылын җуйганы юк иде әле. Халидәне очрату белән әллә ни булды Гарифҗанга. Мөнәвәрә апасында Халидәне беренче кат күрү белән тынычлыгы югалды егетнең. Юк йомышын бар итеп, ул туган апасы йортын көненә йөз кат урады. Моңа хәтле бар дип тә белмәгән апасына утын да ярып бирде, салам да кайтарды, бәрәңгесен дә алышты. Халидә егетнең тырышлыгын туган апасына күрсәткән риясыз ярдәме итеп кабул итсә дә, Гарифҗан бу үзгәрешләрнең төп сәбәпчесе кем икәнлеген яхшы аңлый иде. Үзе аңлап та, аңламыйча да егет кыз янында булырга, аның якынлыгын тоярга омтылды. Тойгылары йөрәгенә сыймаган Гарифҗан беркөнне Халидәгә ачылды. "Син миңа ошыйсың, Халидә. Әйдә бергә булыйк..." Тик Халидә егетне алдарга да, юкка өметләндерергә дә теләмәде, минем хәрби хезмәттән кайтасы егетем бар, Искәндәрем бар, мин аны яратам, диде. Кыз Гарифҗан янында үзен тәртипле тотты. Табигый алчаклыгын, ачык йөзлелеген генә югалтмады. Бераз салыштырырга яраткан егет кыз янында үзен кулга алды, төзәлде, эчми башлады. Тик ул кызның егете булуы белән килешә алмады. Нигә әле шундый чибәр кызый әллә кемгә эләгергә тиеш?! Ә Гарифҗан кемнән ким? Кызга карата булган хисләре тынгы бирмәдеме, мин-минлеге көчлерәк идеме, Гарифҗан Халидәне үзенеке итәргә карар кылды. Болай риза түгелсең икән, димәк башкача риза булырсың... Ике йорт аша гына яшәгән кызның мунчага су ташыганын, Мөнәвәрә апасының юынып кайтканын күреп торды. Кыз кичен мунчага юнәлгәч, Гарифҗан ишекнең җиңелчә келәсен бер тартуда ачып эчкә узды. Хәтта Халидә егетнең өстенә җибәргән бер чүмеч кайнар су да, кызның үтенеп елавы да ярдәм итмәде. Каны кызган, акылыннан шашкан егет ни кылганын аңладымы, юкмы, гәүдәсендә уянган җанварга буйсынды. Кызны үземнеке иттем дип санап, тагын сорады, әйдә, Халидә бергә яшик... Икенче көнне Халидә оятыннан мәктәпкә эшенә бармады, ашыгыч сәбәп табып, икенче райондагы өенә кайтып китте. Ике атнадан ябыккан,