Бар әйтергә теләгәне, бер дә кирәкмәгән пүчтәк сүз булып, артка чикте. Улы алдында кыз ...
Бар әйтергә теләгәне, бер дә кирәкмәгән пүчтәк сүз булып, артка чикте. Улы алдында кыз бик уңайсызланды. Яшьләр бит... Кызның өстендә сизрәп беткән соры күлмәк, аягында иске галушлар иде. Юк, өй арасында да җитү кызлар болай ук фәкыйрь киенеп йөрми. Кызыйның мин-минлегенә кагылмыйча гына ярдәм итәсе килде. Аның да бит, матур күлмәк, яңа туфли киеп, кичке уенга чыгасы киләдер... Бәлки, күз төшереп йөргән егете дә бардыр әле... – Сеңлем, сабыр итсәңче!... Янчыгыннан күлмәк-туфлилек акча санап алып, кыз янына ашыкты. – Нәзер әйткән идем, сеңлем... – Нәзер? – Кыз, гаҗәпләнеп, аңа карады. – Әйе. Балык тотканда, көймәм әйләнеп капланды да... Ярга йөзеп чыга алсам, юлымда очраган беренче чибәр кызга матур күлмәк алып бирермен дип, нәзер әйткән идем. Тагын туфлиләр... Онытканмын. Исән калу шатлыгыннандыр инде... Кисәк исемә төште. Мин аңлыйм: моңа ышану бик кыен. Миннән – акча. Ә күлмәк-туфлине үзең аласың. Килештекме? – Чын сөйлисезме, абый? – Соң минем яшьтә алдашып сүз сөйлиләрме?! – Рәхмәт, абый! – Кызның күз-керфекләре яшькә чыланды. Кулының эш белүенә мактанасы килепме: – И ситсысы булса, үзем дә тегәр идем әле. «Зингер» тегү машинабыз бар безнең, – диде. Алдашты. Гомергә балыкка йөргәне юк. Ярый соң... Ул кадәр кичерә алмаслык гөнаһ түгел ләбаса. Кыз, акчасын күкрәкчәсенә яшереп, лапаска керде. – Төш, әти. Киттеләр. – Күрәм. – Сәндерәдән Бәдри төшеп килә иде. *** – Хенде хох! Стой! Шартлатам, чурту-матыр! Юлга күзләрен акайтып, кызурак табигатьле икәне чыраена ук чыккан бер адәм йөгереп чыкты. Тормозлар чыелдады. Көтелмәгән хәлдән ал тәрәзәне «сөзә» язып туктап калдылар. Ул арада машина алдына ук килеп баскан юлбасар кулын югары күтәреп акырды: «Иманыңны укы, дошман!» Кулында граната түгелме соң моның? Әйе шул, немец гранатасы! Юктыр ла... Каян килеп?... Ир-атларның өлкәне елмаеп, ике кулын алга сузып, машинадан төште. – Күрешик, туган... – Сезне күрер көннәр дә бар икән, авылдашлар... Куллар кысышып, җилкәләренә шап-шоп суккалап күрештеләр. – Куркыттың, – диде әтисе, көлеп. – Сугыш «күчтәнәче»ме әллә? Гранатаңны әйтәм. – Соң! Берлин каласын фашистлардан азат иткәндә, аккурат минем аяк астына килеп төште ул «күчтәнәч!» Шартламады! Беркавым аптырап басып тордым да юл капчыгына алып салдым. Кирәге чыгар, мин әйтәм! – Чыктымы соң? – Күрсәтеп кенә алам – шыр җибәрәләр! – Төсмерлим дә кебек үзеңне... Танып бетерә алмыйм, – диде әтисе. – Разрешите представиться: өлкән сержант Галәветдин Әүхәдиев! Җавап бирегез, зимагорлар: сез туган авылыгызга кайтып, безгә кермәенчә китәргә уйладыгызмы? Әтисенең йөзенә күләгә төште. – Уңайсызландык. Без керербез дә бит... Хуҗаларны читен хәлдә калдырмабызмы?... – Нинди читен хәлдә калдыру ул?! Вәт дивана башлар! – Үзең беләсең, туган: сөрелгәннәр без... – Дөньялар үзгәрә бит, Нурислам агай! – Ай-һай, кояшы тиз генә чыгар микән? – Ярый, күп сүз – чүп сүз! Бор рульне безнең якка, егет! – дип, кырт кисте гранаталы юлбасар, бәхәскә чик куеп. Галәветдиндә кунак булып, мунча чабынып, авыл өендә изрәп йоклаганнан соң икенче көнне иртәнге якта юлга кузгалдылар. *** Машина туган якларны артта калдырып, Березники каласына чаба... Юл ерак, уйларның очына чыкмалы түгел. Кайтып төшү белән аны таныганнар: мәҗлескә авылдашларының әле берсе, әле икенчесе керде. Тыенкы гына исәнләштеләр. Хәл-әхвәл сораштылар. Киң күңелле хуҗа кунакларның һәммәсен өстәл артына утыртты. Тик менә табындашлар булсалар да, әңгәмә җанланып китә алмады. Йөрәге әрнеп, ачы хакыйкатькә төшенде: кешеләрнең калебенә курку сеңгән... Үзендә дә шул каһәр суккан курку яши. Авылдашлары белән ачылып сөйләшмәде шул. Акылы белән аңлый: аларның гаебе юк! Күңел төпкелендә юшкын булып утырып калган үпкә-рәнҗүе баш калкытты: сөрделәр бит, сөрделәр!... – Кайтып җитәбез, әти. Улы әнә чит-ят шәһәргә «кайтып җитәбез» ди... *** Таллыяр авылында аларның кайтуын берара телдән төшерми сөйләделәр.