Офицерлар йортының беренче катына кереп, як-ягына карангалап торганда, әнә шуларны искә...
Офицерлар йортының беренче катына кереп, як-ягына карангалап торганда, әнә шуларны искә төшереп алды. Аннары үзенең бирегә ни өчен килүен хәтерләде дә дивар буенда тып-тын гына утырып торган бер ападан китапханәнең кайда икәнлеген сорады. Ул сүзсез генә өскә таба күрсәтте. Билал затлы яшел палас җәелгән киң баскычлардан икенче катка күтәрелде, пыяла ишеге киң итеп ачып куелган китапханәне шундук күреп алды. Ләкин күреп алса да, ни өчендер тиз генә кереп китәргә теләмәде. Әле генә күтәрелгән баскычтан аз гына сулгарак тайпылды да икенче катның матур манзарасын күздән кичерергә тотынды. Сул як дивар буенда ипле, тирән кәнәфиләр куелган, алар арасында тәбәнәк өстәлләр. Очлары түшәмгә тигән купшы үсемлекләр, куаклар да шуннан ерак түгел генә. Икенче як дивар буена, пыяла артына яңа китаплар тезеп куелган, шушы якны сурәтләгән картиналар эленгән. «Тукта әле, бу йорт бер дә офицерларча түгел бит…» дигән уй йөгереп үтте Билалның зиһененнән. «Казандагы Офицерлар йортының эче бөтенләй мондый түгел иде ич…» Анда хәрби начальниклар, маршаллар рәсеме белән тулган стена, сугыш күренешләре иде. Әнә шундый булып истә калган ул йорт. Ә монда кешечә итеп бизәгәннәр ләбаса. Хәрби бинаны да җан җылымлы итә алу шушы йортның хуҗасыннан торадыр инде ул. Чыннан да, бирегә аяк атлап керү белән үк тоеп алган иде Билал мондагы үзгә бер рух, сабырлык сирпеп торган эчке климатны. Гүяки казармаларда йөреп эчтән бик тә бушаган офицер халкын рухи яктан баету өчен, юри шулай эшләнгән ул. Үзгә бер һава, үзгә бер халәт иде бу… Билал биредә, бу шәһәрдә, үзенә ошаган, аны тартып торырдай шундый урын табылуына ихлас куанды. Шатлыгы йөзенә чыкты хәтта. Ул, шактый сирәк елмая торган кеше, китапханә бүлмәсенә әнә шулай елмаеп килеп керде. Өстәл артында утырган чем-кара чәчле, татар хатыннарына тартымрак карасу түгәрәк йөзле мөлаем ханым да елмайды. – Сез безнең яңа офицерыбыз бугай, – диде ул. – Әйе шул! Ерак Казан каласыннан бирегә китереп ташлады әле менә язмыш җилләре! – О-о-о! Казан зур шәһәр инде ул! – дия-дия, аның сүзенә ялгап алып китте әлеге ханым һәм анда кайчандыр үзенең дус кызы булуын да сөйләп алды. Хәзер инде бер-берсенең эзен югалтканнар икән. Бераздан, үзенең офицер таныкламасын өстәлдә калдырып, биек-биек китап киштәләре арасына кереп китте Билал. Гүяки бер мәгарәгә чумды! Монда китаплар, кайсы телдән иҗат ителүенә карап, бүлеп-бүлеп куелган икән. Менә урыс әдәбияты… Французныкы, Американыкы… Шулай күзләгәндә, кылт итеп кичә тыңлап яткан музыка исенә төште дә: – Тукта әле, биредә яшәгәч, япон әдәбиятын укыйм әле мин! – дип, киштәләр арасыннан шуны эзли башлады. Песи кебек йомшак кына басып бер араны узды ул, икенче киштәгә дә күз йөгертеп чыкты. Аларның барысында да урыс һәм көнбатыш әдәбияты гына иде. Бары тик бөекләр генә! Әйтерсең лә Аурупа белән Америка гына бөек тә, дөньяның бүтән кыйтгасында гүяки җитди әдәбият юк! Чынлыкта бөек булган Шәрык, Бөек Көнчыгыш кайда соң?! Билалның бирегә кергән чагында туган идиллик уйлары бүтәнчәрәккә алышына да башлаган иде бугай инде, әле ярый бер киштәнең тәрәзә янындагы очында үзенә кирәкле язуны табып алды – япон әдәбияты! Әйе, китаплар күп түгел, бер киштәнең яртысы булыр. Билал үзенә электән таныш байтак исемнәрне очратты: Кобо Абэ, Кэндзабуро Оэ… Бераздан инде Билал дөньяны бөтенләй онытты дияргә була. Үзенә таныш кебек тоелган ниндидер хатын-кыз тавышы исенә китерде аны. Шунда гына Билал китаптан аерылып тыңлый башлады. Китапханәче белән, күрәсең, әле яңа гына кергән бер хатын-кыз сөйләшә иде. Күпмедер сөйләштеләр дә тынып калдылар… Шул чакны Билал ни булганын аңышырга да өлгермәде – ул басып торган арага кечерәк кенә буйлы, өстенә кып-кызыл юка плащ салган, аксыл-сары чәчле чибәр генә бер ханым керә дә башлады. Аларның сүзен тыңлый-тыңлый, Билал да ирексездән шул яккарак борылган икән. Шуңа күрә үзен күргәч елмаймыйча булдыра алмады. Ә теге ханым исә, Билалны тәмам шаккатырып: – Бәй, безнең күршебез дә монда икән әле! – димәсенме.