– Әйе, комиссариатта стендлар карап йөргәндә, ул кеше турында язылганнарны да укыган ид...
– Әйе, комиссариатта стендлар карап йөргәндә, ул кеше турында язылганнарны да укыган идем шул. Заһидуллин… Э-э, исеме ничек иде әле? Тфү, каһәреңне, онытып та бетерә язганмын. Камалетдин иде бугай. Майор Заһидуллин Камалетдин! Ул кырык дүртенче елдан кырык җидегә кадәр комиссар булган. Аларын төгәл хәтерлим. Ә нигә кирәк булды соң ул сиңа? – дип тезеп китте. – Сәхибулла военкоматта хәбәрсез югалганнар исәбендә торса да, нинди документка нигезләнеп язылганы билгесез, извещение кәгазен таба алмадык, дип сөйләнгән идең кебек? – Хак сүз, капитан Сәйфетдинов делода сакланучы архив кәгазьләрен күз алдымда берәм-берәм карап чыкты, тик Хәйруллин Сәхибуллага кагылышлы извещениене таба алмады. Самат, әйтергәме-юкмы, дигәндәй, бераз дустына карап торгач: – Минемчә, андый извещение бөтенләй булмаган да, – дип куйды. – Ничек инде бул… – Кәрим кинәт учы белән маңгаена сукты. – Ә-ә, ничек башыма килмичә тора соң моңа кадәр?! – Төшендеңме инде? Яңарак кына үзең, делянкадан табылган баш сөяген Сәхибулланыкы икәнлеген экспертиза раслаган, дидең түгелме? – Чыннан да, сугыштан исән-имин кайтып киткән солдатка кем извещение җибәрсен соң? Ә ни өчен делога, хәбәрсез югалган, дип теркәлгән соң алайса? – Мин бу хакта үзем дә озак уйландым. Аны андый исемлеккә кертүне Нариман шул майор Заһидуллин дигән адәм аша эшләмәде микән? Сәхибулланы йомдыргач, ышанычлы булсын өчен, военкомат белән дә эшне җайлагандыр. Юкса эзләтә башлаулары бар бит. Кемдә-кемдә, Сәмигулловичта аның ише нечкәлекләрне генә аңларлык акыл бар анысы. Өстәвенә, военком да күз күргән кеше. Туган йортына хәбәрсез югалу турында извещение килгән, дип барып әйткәндер дә, тегесе шундый дәрәҗәле кешенең, өстәвенә авылдашы да, сүзләренә ышанмыйча, извещениесе кайда соң, дип сорап вакланып тормыйча гына, делога Хәйруллинның исем-фамилиясен төртеп куйгандыр. Әйтеп торам ич, Нариман – бөтен кыңгыр эшләрне әшнәләр аша башкара торган кеше, дип… Кәрим, шушындый мәгълүматлар була торып, алга таба нишләргә икәнен тәгаен генә белми иде әле. Шуңа күрә ул, тамагын кырып: – Алга планнарың нинди соң? – дип сорап куйды. Самат иңнәрен сикерткәләде. Белмим инде, дигәндәй, кулларын як-якка җәйде. – Бәлки, Латыйфа карчыкның кылларын тагын чирткәләп караргадыр? Ни әйтсәң дә, ул кайчандыр Сабирҗанның хатыны булган бит. Тегесе берәр вакыт Сәхибулла турында берәр нәрсә тишкәндер, бәлки. Салган баштан ычкындырган булырга мөмкин бит. * * * Көтмәгәндә өйгә килеп кергән Самат белән Кәримне Латыйфа карчык бу юлы тагын да караңгырак чырай белән каршылады. Аннан әлләни яңалык алырбыз, дип өметләнмәде дә егетләр. Шуңа да Самат боргалап-сыргалап тормады, сорауны турыдан ярып салды: – Латыйфа апа, синнән теге урманнан табылган кеше сөякләре турында кабат сораштырмакчы идек. Моннан күп еллар элек ул урманда кеше үтергәннәр. Шуңа кагылышлы ни дә булса ишеткән булгансыңдыр бәлки, исеңә төшереп кара әле? Карчык мутланып маташмады. Аның төссез күзләре бу юлы чыннан да дымланды бугай. Ул калтыранган тавыш белән ашыкмыйча гына тезә башлады. – Мин бу сөйләшүне гомерем буе көткән идем инде. Күңелем киресен теләсә дә, көннәрдән бер көнне бу сер ачылачагын сизә идем. Теге чакта, сез беренче тапкыр килгәч үк, хәерлегә түгел, дип уйлаган идем аны. Шу-у-улай, без капчыкта ятмый! Бик беләсегез килсә, Сабирҗанны Нариман үтергән аны… – Тукта әле, Латыйфа апа, тукта, сүз Сабир турында… – дип, карчыкны бүлгән Кәримне Самат ым кагып туктатты. Егетнең кинәт килеп тыкшынуыннан «э-э-э» дип буталып торган Латыйфаның фикере үз эзенә тиз төште: – Мең тугыз йөз илле икенче елның кышында, Сабирны буранда адашып үлде, дип, Нариман ялганлап кына сөйләп йөрде. Ул чакта аны үзе үтереп ташлаган… – Ә Нариман үтергәнне каян беләсең? – Сабир югалганнан соң, берничә ел узгач, Нариман үзе сөйләде. – Ә ни өчен үтергәнен әйттеме соң?