тырыша-тырмаша инде. Хәләл көче белән эшләп тапкан тиеннәре белән йортын ямаштыра, кеше...
тырыша-тырмаша инде. Хәләл көче белән эшләп тапкан тиеннәре белән йортын ямаштыра, кешедән калышмыйк дип эшли, нидер төзи, яңарта. Ә менә Рәкыйпнең хуҗалыгы яңармаган да, үзгәрмәгән дә... Тәрәзәсе һаман да йөзлекләрсез, өйалды яртылаш калай белән төрелгән, яртылаш ачык. Чулпан монда яшәгән вакытта ук шулай яртылаш килеш ташланган иде ул... Авылда инде күптән кешеләрнең коймалары тимердән, калайдан. Ә Рәкыйпнеке — агачтан, такталарында буяулары кубып, яңгыр бер читеннән кимереп, төсен уңдырып бетергән. Бер-ике баганасы череп авышкан, бөтенләй җиргә сеңмәсен өчен, урам ягыннан каен агачы белән терәп куйганнар. — Менә шундый хәлләр, Чулпан кызым... Суфия апа Чулпанны үз өенә алып кайтып чәй эчертте, кунак итте. Бүтән кунак итәр кешесе дә юк инде аның монда. — Галимҗан бабай тоткан коймалар инде бу, хәтерлисеңдер. Әтисе булмагач, йорт-җирен карап-барлап торучы да юк. Рәкыйп көне-төне исерек. Бер аек көне булмады. Әле дә күпкә түзде инде, мин сиңа әйтим. Организм таза. Ул эчүгә, ул эчүгә инде, җанкисәгем! Әле дә озак чыдады. Синнән соң бик бетеренде Рәкыйп, сеңлем. Син киткәч, бөтенләй юлдан язды. Сиңа гына тотынып торган булган икән. Әнә шул Зилиясен дә, биш өстерәп, биш куып йөрде-йөрде дә, тегесе дә ычкынды... Үлгән кеше турында начар сөйләшергә ярамый инде, беләм, сеңлем. Бер тотып алырлык яхшы сүзе булмагач та кыен икән. Ни дип әйтергә дә белмәссең... — Иң яхшысы: дәшмик без, Суфия апа. — Шулай итик, шулай итик. Дәшмик, сеңлем. Шул шакшы җанны телгә алып гөнаһлы булганчы, әйеме? И Ходаем, тагын ни сөйлим инде? Үзеннән-үзе китә шул. Сизмичә дә каласың... Син, килгән-килгән, каенатаңның да хәлен белеп чык инде, ярыймы. Аңа да күп калмагандыр. Гел-гел кайтып йөри алмассың. Чулпан шунда кинәт туктап калды. — Нинди каената, Суфия апа? — Ник, мин сиңа әйтмәдеммени әле? Галимҗан абзыйны әйтәм... Ул кайтты бит! — Галимҗан абый?! — Чулпанның күзләре түгәрәкләнде. — Әйе, нәкъ үзе! Каенатаң синең. — Тукта, Суфия апа, ни сөйлисең син? Аны күптән үлде дигәннәр иде бит инде. — Үлде диделәр шул. Рәкыйп йөрмәде бит артыннан. Хастаханәдә югалтканнан соң. Участковыйны гына җибәрделәр дә. Ул да барып берни майтара алмады. Үз малаена кирәк булмаганны, чит кешегә нигә кирәк булсын адәм баласы. Иделдә батып үлгән бер бабайны шулдыр дип яздырып кайттылар... Менә шул инде бар булган үлгәнлеге... — Анысын беләм, Суфия апа. Мин монда яшәгән вакытта ук яман чир белән чирли башлаган иде бит ул. Мин киткән елны хастаханәгә салдылар. Аннары үлде диделәр. Аларын беләм, Суфия апа... Тик ничек? Ничек итеп исән?... — Белмим, сеңлем. Без үзебез дә шаккаттык! Күзебезгә күренәме дип торабыз. Илдус абыең сөйли — минем хәләл җефет. Рәкыйпне җирләгәндә, ди... Алар җиде кеше, мулла да алты ир генә җирләделәр аны. Үзләре каберен казыдылар, үзләре бөтен эшен эшләделәр. Бүтән кеше кайтмады. Илдус әйтә: берәү басып тора читтә, ди. Кап-кара, шакшыга баткан, киемнәре ертылып беткән, бит-чыраен сакал-мыек баскан, ди. Басып тора, китми дә китми, ди. Хәле юк, җил әкрен генә иссә дә, егылып, җиргә сузылып ятачак инде менә... Шул мәлне килде дә, кулына көрәк алды да, ди, кабергә балчык ишә башлады, ди. Аннан килә ис, ди. Авызыннан ник бер сүз чыксын! Теләсә дә чыгара алмый, ди. Авыз-иреннәре кибеп, кутырланып, ябышып каткан. Ачып әйтсә, шундук кан саркып ага башлар сыман, ди. Илдус ишеткән шунда. Пышылдаганы ишетелгән. «И-и, улым», — дигәнен ишеткән. Аңлыйсыңмы? «Улым» дигән. Менә шунда башларына китереп бәргән дә инде Илдусларның. «Галимҗан абый, син мәллә бу?» — дип, күзләрне шарландырып карап торабыз, ди. Бабай дәшми икән. «Галимҗан абый, синме?» — дип сорыйлар. Дәшми икән. Берни аңламый, ди. Акылы томаланганмы... Чулпан ни әйтергә белми басып торды. Ә Суфия апа һаман дәвам итте. — Бабай берни хәтерләми. Тиле кеше кебек карап тора, ди. Кайда булган, кайда йөргән ул шул вакыт? Ничек Рәкыйпнең үлгәнен белеп кайткан? Гаҗәп... Аңламыйлар берсе дә. Илдус әйтә... — Кайда соң ул хәзер? — дип бүлдерде Суфия апасын Чулпан.