ана белән бергә Моздокка киттем. Башта Минеральные Водыга, аннары гына Моздокка. Төрле ...
ана белән бергә Моздокка киттем. Башта Минеральные Водыга, аннары гына Моздокка. Төрле тарафлардан хезмәткә алынган яшь солдатлар Ханкалада туплана икән. Без дә шунда килдек. БТРларга утырып. Балалар белән күрешү мөмкинлеге юк. Бераздан аларны өйрәтелмәгән килеш сугышка керттеләр. Гаҗизләнеп калдык. Бәбкәсен тилгән алган ана каз хәлендә идек без. Палаткалардан гына торган зур базада яшибез. Өч минут саен һавага кайдандыр хәрби очкычлар күтәрелә. БТРлар ары-бире йөреп тора. Көне төне вертолётлар оча. Бөтен җирдә башларына каска кигән солдатлар... Шом. Ханкалада бөтен мәгълүмат туплана – исәне дә, һәлак булганы да шунда. Аналар һәр вертолётның каршысына өерелешеп йөгерә. Һәр ана вертолёт ишеге ачылып китәр дә улымның үле гәүдәсен күрермен дип, кан калтырап яши. Улымны янәдән Ханкалага кайтарганнарын белгәч, һәр көнне диярлек сугышка китеп барган балаларны озатышып, башкалар хәсрәтен бүлешеп беркадәр шунда яшәдем дә Чаллыга кайтып киттем. Минем улым элемтәче иде. Бер көнне аңа да чират җиткән. Кодор тарлавыгында Халитләр ротасы сугышка керде. Улыма нибары 19 яшь кенә иде бит. Сабый гына кебек. Урамда кузна уйнап йөрер генә яшьтә кебек. Ниләр күргәндер ул анда – сөйләмәде. «Улым «чисткаларда» син дә катнаштыңмы?» – дип сораганым булды. «Әни, рәхмәт сиңа. Мине үз яныңа эшкә алып, элемтәче һөнәренә өйрәткәнең өчен. «Чистка»ларда мине катнаштырмадылар. Башкалар сөйләвеннән ул эшнең ничек булганын беләм. Бүтән сорама!» Кораллары – Ватан сугышыннан калган снарядлар икән дип сөйлиләр иде. Моның ише сүзләргә ышанмадым. Шул сугышта улым әсирлеккә эләкте. Менә кайчан башланды ул минем ут йотып яшәр көннәрем. Мин кабаттан таныш юлдан, поезддан-поездга, аннары БТРга утырып, Ханкалага килдем. Ары чаптым, бире чаптым. Йөрүләрем нәтиҗәсез булгач, янәдән Чаллыга кайтып киттем. Инде өйдән торып, командирларны тинтерәтәм. Инал Адылов – хәзер инде ул ГРУ майоры икән – ни булса да, миңа мөрәҗәгать ит, дип үзе әйтте бит. Берәр хәбәр алуга элемтәгә чыгармын, дип тә сүз бирде. Бер төнне үзе шалтыратты: – Гөлем ханыммы? Син исән-саумы? Безнең эшнең очы чыгар кебек. Көенмә! Улың исән. Безнең эчке элемтә эшли. Тиздән коткарабыз! Килсәң, каян килгәнеңне сөйләп йөрмә. Исемең бүтән булсын. – Ә син мине... Ә мин сине ничек табармын соң? – И Гөлем, мин бит разведчик! Мин моннан да синең Чаллыдагы хәлләреңне белеп торам. Икенче көнне үк Моздокка киттем. Түзеп буламы соң? Яңа ел каршыларга Халитем янына барам әле дигән уем болай да бар иде. Бу юлы улым Азат белән. Ул да борчыла. Менә шул көннәрдә Иналның туганнарча ихлас кайгыртуын йөрәгем белән тойдым. Әйткәнемчә, ул Разведка идарәсендә эшли. Әсир төшкән солдатларны табуны үзенең бурычы саный. Минем улымны коткарса, ул гына коткарыр да. Коткаручы ла ул! Балаларның язмышы өчен Инал кебек егетләр борчылып торганын белгәч, тынычлангандай булдым. Коткарышырга тиешле кешеләр тагын да бар иде кебек. Чөнки Халитнең дәдәсенең ике улы каршы якта сугыша икән. Үз туганнарын йолып кала алалардыр бит инде. Ә Халитне чечен телен белүе дә коткарган бугай. Үзе сөйләде: – Бервакыт мине сакларга куелган чечен егете белән сөйләшеп киттек: «Сине Грозныйда күргәнем бар минем, – ди. – Мин бит бөтен бала чагымны Грозныйда үткәрә идем. Әтием Грозныйныкы бит. Син бит Солтан. Без синең белән футбол тибә идек. Урам аша гына яшәдек, – дигәч, күзе шар булды. – Дәдәләрем сезнең белән бергә Рәсәйгә каршы сугышып йөри», – дидем. Дуслашып киттек. Ач тотмады. Кыйнатмады. «Чистка»ларда катнашканым булмаганны белгәч, башкалар да миңа яхшы мөнәсәбәттә булды. Минем алда хәрби серләр дә сөйләшенә иде. Ә минем бит теләгем – качу! Иртәгәсен Солтан урынына бүтән сак куймаслар дип ышана ала идеммени мин? Ә алар безнең кебек үк хисле, уйчан егетләр иде. Тауларын, илләрен сөяләр. Берсе шунда сөйләгән иде: «Беләсеңме, татар малай, безнең тау кешеләре эдельвейс чәчәге кебек. Ул бик матур. Аңа бөтен кеше кызыга. Әмма ул шундый хәтәр кыяларда гына үсә. Аны үрелеп өзәм дигән адәми зат кыядан упкынга мәтәлгәнен сизми дә кала. Чеченнар да шулай – безне