Элекке атлар заманында андый ташларны җәй көннәрендә билгеләп куйганнар һәм, кышка кере...
Элекке атлар заманында андый ташларны җәй көннәрендә билгеләп куйганнар һәм, кышка кереп, җирне катыра башлап кырпак төшүгә, ат чанасына ломнар белән төяп алып кайтканнар. Ә менә хәзер кайда икән инде бу кешеләр? Кем гаепле алар туган туфракларын ташлап киткәнгә? Тормышмы, әллә язмышмы? Әллә инде дөньяның үзе дә аңламаган үзгәрешеме?! Ә нинди матур авыл иде бит. Ул заманнарда кешенең үзе эшли ала торган һөнәре булган. Ә хәзер берсе артыннан икенчесе, көнләшеп, үзе булдыра алмаган һөнәргә омтыла. Бу авылга Наил әтисе белән, ат җигеп, мунчалага килгән иде. Нәрсәгә кирәк булгандыр ул мунчала, анысы Наилгә мөһим түгел иде. Әтисенең әйтүенчә, алар бәләкәй чагында, өй төзегәндә, бүрәнә араларына саламны мунчалага урап, мүкләп барганнар. Әтисе бер зур кисәк мунчала алды, әле тагын мунчаладан эшләнгән чыпта да. Аның өчен бик сөенде инде ул. Мал өе ишекләрен төрергә кирәк, диде. Наилнең хәтеренә аеруча сеңеп калганы аның кебек бала-чагаларның мунчала салган күлдә, кинодагы кебек, үзләре ясаган салларда озын колгалар белән ишеп, мунчала җитештерергә тиешле кабык төргәкләрен тикшереп йөрү булды. Җитешкән кабыкларны, салларына бәйләп, ярга сөйриләр. Аларны ирләр каршы алып, кабыкларны ярга чыгаралар һәм катлам-катлам кабыкның тышкы тышчасыннан аерып, лайласын кабат күлдә юып, киртәләргә кибәргә эләләр. Бер малайдан сорап, ул да салда йөреп карады. Әле авылга кайткач, ул турыда сөйләп мактанды да. Ә менә хәзер ул авылның җимерек өйләре генә калган, һәм озакламый эзе дә юкка чыгачак. Наил шулай уйланып ял итеп утырды да кабат кузгалып китте. Бу авылдан олы юл артык ерак түгел иде инде. Бәхеткә, машинаны озак көтәргә туры килмәде. Бер сөт машинасы аны шәһәргә кадәр утыртып алып барды. Ә кире кайтканда, аңа машинаны озак көтәргә туры килде һәм ул караңгыга калды. Ярый әле аның юлын ай яктырта. Шулай да аңа авырткан аягы һәм кибеттән алган ашамлыклары белән алпан-тилпән караңгыда кайтырга авыр булды. Кайтып җитәрәк, борынына төтен исе һәм, аңа буталып, кыздырылган шашлык исе килеп керде. Ул сагаеп калды. Нәрсә булыр бу? Йортка кунаклар килде микәнни? Наил, авыр булса да, адымнарын кызулатты. Чынлап та, өй янында УАЗ машинасы тора. Ә өйнең тәрәзәсеннән төшкән ут яктысы сазлыктан таралган җиңелчә томан эчендә машинага хәтле бер полоса хасил иткән. Ул, машинаны урап үтеп, өйнең караңгы ягыннан килеп, тәрәзә янына басты. Өйдән ике исерек ир кеше тавышы килә. Аларның сөйләшүләре буенча, монда беренче генә килүләре түгел. Әле иртәгә дә бер иптәшләре, ял итәргә тагын да күңеллерәк булсын өчен, кызлар белән киләчәк. «Менә бит алар ничек ял итәләр. Ә мин бүген тагын урамда кунарга тиешме? Юк, булмас! Алар кебекләр аркасында мин бүген шушы хәлдә. Минем бөтен тормышымны җимерделәр! Аларның нәфселәрен тыя алмауларына мин гаепле булып калдым», – дип сүгенеп куйды Наил эченнән генә. Ачудан аның күзләре кысылды, куллары йомарланды. «Барысы өчен дә үч алам, хет ике кабахәт дөньяда кимрәк булыр, – дип, кесәсендәге пычагын капшап куйды. – Барыбер тышка чыгарлар әле, алайса, мылтыклары бардыр. Көтәргә кирәк булыр», – дип, өйалды почмагына килеп басты. Чынлап та, күп тә үтмәде, теге кешеләрнең берсе төнгә мичкә ягу өчен коры-сары җыярга тышка чыкты. Ул ишектән чыкканда, икенчесе аңа: «Әзрәк җыйсаң ярар!» – дип кычкырып калды. Ул кеше артыгы белән исерек иде. Аның чыбык җыярлык рәте күренмәде. Тегесе өлкәнрәк иде, ахры, приказ булгач, кая барасың, чыккандыр инде. Ул өйалды почмагына килеп җитүгә, Наил, кисәк кенә сикереп, аның йөрәгенә пычагын кадады. Теге кеше, берни дә аңыша алмыйча, тавыш-тынсыз гына җиргә ауды. «Берсе булды», – дип куйды Наил, эчтән генә шатланып. Икенчесен ул, өй ишегеннән чыкканда ук эләктерергә уйлап, песи кебек, тын гына өйалдына үтеп, өй ишеге артына басты. Тегесе өй эчендә мичкә чәйнек куйды, ахры, аның мич тимеренә бәрелеп шакылдавы ишетелде. Бераздан сүгенеп мыгырдана башлады: