Юк, сөйләмәсләр иде. Аның өчен Илдус булу кирәк. Ник бер укытучы ризасызлыгын белдереп:...
Юк, сөйләмәсләр иде. Аның өчен Илдус булу кирәк. Ник бер укытучы ризасызлыгын белдереп: «И, ул малай агарткан чәчләр инде!» – дисен. Ә бит аз агартмады... Бәләкәйдән үк үзгәрәк малай булып үсте шул. Әйтик, җен-пәри, Убыр, Шүрәле, Су анасының юклыгын бөтен бала белә. Ышанмый ул аңа! Ә менә Илдус мунчада – пәри, урманда – Шүрәле, инеш буенда Су анасын күрә! Күргәнен сөйли. Авыл баласының күңеленә шик төшә... Бәлкем, чынлап та, бардыр алар?! Бигрәкләр дә ышандырып сөйли бит! Болары – еракта калган сабый чак хатирәләре. Үсә төшкәч... Ун яшьләр булгандыр малайга. Авылдан ерак та түгел Чаукалык тавы итәгендә тау куышы, зурдан кубып әйтсәк, мәгарә бар. Авызыннан үрмәләп кермәле, эчтә аягөсте йөри аласың. Күп еллар элек монда бакыр рудасы чыгарганнар икән. Бик әйбәт. Туган төбәгебез нефтькә генә түгел, бакырга да бай булган дип горурланырга җирлек бармы? Бар. Укучыларын экскурсиягә алып килгәндә, укытучы Гөлзифа апалары да шулай уйлагандыр. Емельян Пугачёвның патша тәхетен дер селкетеп алган фетнәсе бастырылгач, бер төркем баш күтәрүчеләрнең мәгарәдә качып ятуы турында сөйләгәндә, бер укучысының күзләре очкынланып китүен күрде микән укытучы апалары? Класс сәяхәттән кайткач, авылда сүз таралды: мәгарәдә Пугач патша хәзинәсе яшерелгән икән. Андагы алтын-көмеш, мин сиңа әйтим! Сандыклап, ди, сандыклап!... Ходаның хикмәте: малайга бер тамчы ышанмыйча, аны елмаеп-көлеп тыңласалар да, бу хәбәр сүнмәде-сүрелмәде, киресенчә, коры үләнгә капкан ут шикелле бөтен авылны ялмап алды. Ахырда сүзнең ун яшьлек малай авызыннан чыкканын оныттылар. Бу мәгълүматны авылның өч сәрхуш ир-аты йөрәкләренә аеруча якын кабул итте. Баш авырта – төзәтергә сәмән юк – искә килә дә төшә Пугач патша хәзинәсе! Аеруча авыр иртәләрнең берсендә болар тәвәккәлләделәр. Керделәр мәгарәгә үрмәләп, зур өметләр баглап, фонарьларын кабыздылар, тирә-якка карандылар – вакыты җитепме, саксыз кагылдылармы – куыш авызы ишелде дә төште. Кеше печән кибәнендәге инә түгел, икенче көнне авыл боларның югалуына игътибар итте. Әүвәл: «Эчеп утырган җирләрендә йоклап яталардыр, хәчтерүшләр», – дип уйладылар. Кичкә таба авыл борчыла башлады. Өч тәүлек узгач, полициягә хәбәр иттеләр. Полициядән тиз килеп җиттеләр. Үзләре белән кинологны да алганнар, рәхмәт төшкерләре. Фаразлау буенча тегеләрнең эчеп утырган урыннарын, берсенең күлмәген, икенчесенең чалбарын, өченчесенең кирза итеген иснәткәч, немец овчаркасы җирәнеп (бүтән сәбәпләре дә булды микән?) этләрчә төчкерде һәм Чаукалык тавына ыргылды. Тау куышына җиткәч, чәбәләнеп өрергә тотынды. Әсирлектән азат иткәндә, тегеләр зәңгәрләнә башлаганнар иде инде. «Нигә үзегез казып чыгарга тырышмадыгыз?» – дип сорагач, бичараларның күзләре яшьләнде. Казуын бик казыганнар, тик юнәлешне дөрес чамаламаганнар. Күрәсең, каушап калганнардыр. Анысы бер хәл... Егылып китәрлек яңалык: болар «исән чыксак, мәңге эчмәс идек» дип, нәзер әйткәннәр. Ә нәзерең тотса... ай-һай, егет! Ходай язмасын! Эчмәделәр. Исерек айнымасын, хәерче баемасын икән: сәрхушләр аек баштан Пугач патша хәзинәсе турында сүз беренче кем авызыннан чыкканын исләренә төшерделәр. Әтисенә зарланганнар: тәк и тәк... Синең малай аркасында шушы хәлгә төштек... Әтисе кырыс кеше: каешы шәп, кулы каты – якын киләчәктә атна-ун көн утырып булмаячагы көн кебек ачык иде. Әмма малай актыгы вакыйганың бу рәвешле борылыш алачагын алдан сизенгән булып чыкты. Печәнлектә үзенә урын әзерләде, су алды, ашау ягын хәстәрләде һәм «партизанлыкка» китте. Төнлә дә куркыныч түгел: тыныч кына сыер күши, сарыкларның мышнаганы ишетелә. Печәнлектән төшмәс тә иде, әнисе бик борчылды. Әтисе дә элекке уеннан кире кайткан, күтәрелеп бәрелмәде. Башына юк-бар уй кермәсен өчен улын муеннан эшкә күмде. Эштән курыккан юк анысы... Җиз кыңгырау чыңына күмелеп, балачак артта калды. Мәктәпне тәмамлагач, бөтен күңелен укуга бирде. Шофёр. Бөтен категорияләр. Тракторчы. Комбайнчы. Техниканы биш бармагыңдай белмәсәң, син адәм түгел. Максат ачык. Ният нык.