Бу сүзлəр əллə нигə Фəритнең күңеленə тирəн үтеп керде. Үзе дə аңламастан, күңелдə: "Ми...
Бу сүзлəр əллə нигə Фəритнең күңеленə тирəн үтеп керде. Үзе дə аңламастан, күңелдə: "Мин кем идем дə, кем булдым?" дигəн уй уянды. Əти назы күрмəгəн, аның өчен оялып йөргəн малай… хəзер мастер, фатирлы егет, кешелəр өчен җавап бирə. Гөлназ шəһəр китапханəсендə эшли икəн. "Китаплар арасында яшəү – кешелəр күңелен аңларга өйрəтə", – ди ул. Ə Фəрит аңа, үз чиратында, тимернең дə "күңеле" барлыгын сөйли башлады: дөрес тотмасаң – сынар, дөрес җылытмасаң – ярылыр, ашыксаң – хата китəр. Гөлназ тыңлады, аңлады. Иң мөһиме – көлмəде. Беркөнне заводка тикшерү килде. Читтəн килгəн инженерлар, документацияне актарып, цехны əйлəнеп чыкты. Күплəр, гадəттəгечə, шыпырт калып, "хəзер элəгə" дип көтə. Ə Фəрит курыкмады: ул һəр эшне дəфтəренə теркəп барды, смена журналларын тəртиптə тотты, кирəкле урыннарда вакытында күрсəтмə биреп куйды. Тикшерүчелəрнең берсе, урта яшьлəрдəге җитəкче, Фəриткə карап: – Бригадада тəртип бар. Сыйфат та яхшы. Бу очраклы хəл түгел, – диде. Шул сүзлəрдəн соң, бүлек начальнигы Фəритне чакырып алды. – Синең алда тагын бер юл ачыла, – диде ул. – Хəзер безгə өлкəн мастер кирəк. Лəкин шарт бер: кешелəрне эшлəтə белү генə түгел, укыта белү дə кирəк. Фəрит, гадəтенчə, "мин булдырам" дип күкрəк какмады. Əмма эченнəн генə Матвей абыйсын искə төшерде: "Өйрəтүче барында өйрəнергə кирəк". Димəк, хəзер инде Фəритнең үзенə дə кемнедер өйрəтергə вакыт җиткəн. Иртəгесен ул эшкə иртəрəк килде. Яшь өйрəнчек егет ишек төбендə аптырап тора иде. – Исəнме, энем, – диде Фəрит. – Курыкма. Беренче көн һəркемгə авыр. Йөр, башта җайлап күрсəтəм. Шул мизгелдə Фəрит аңлады: аның тормышында иң зур җиңүлəр – вазифа да, акча да түгел. Иң зур җиңү – кеше булып калу, кешене кеше итəргə ярдəм итү. Беркөнне, эштəн соң гына бераз хəл алырга өлгергəндə, Фəриткə телеграмма килде: əтисе вафат! Кыска гына җөмлə. Əмма шул кыска җөмлə Фəритнең бөтен эчке дөньясын астын-өскə китерде. Ул бу хəбəргə күптəн əзер кебек иде: əтисе эчүдəн туктамады, салкыннарда мич тə якмыйча утыра иде, кайчак хəтта өй эчендə дə өшеп, өстенə ни туры килсə шуны ябып ята. Фəритнең балачагы да шуның аркасында ямьсез, куркыныч һəм кырыс булып истə калган: өйдə тынычлык сирəк, җылы сүз тагын да сирəгрəк. Атаны сайлап алмыйлар, дип уйлады ул. Бу сүзлəрне ул күп тапкырлар ишетте, əмма хəзер аларның мəгънəсе бөтен тирəнлегендə ачылды. Ул озак уйлап тормады. Шул ук көнне үк билет тапты да самолётка утырды. Юл буе тəрəзəгə карап барды: болытлар аста кала, шəһəрлəр бəлəкəй генə нокта булып күренə. Ə күңелендə – авырлык. Əмма яше чыкмады. Ул моңа үзе дə аптырады: кайгы бар, йөрəк сыкрый, тик яшь чыкмый. Əйтерсең, балачактан ук җыелган ачу да, үпкə дə күптəн ташка əйлəнеп каткан; ул таш хəзер дə күз яше булып түгел, үзен авыр тынлык булып кына сиздерə. Кайтып төшүгə, Фəрит барысын да үз кулына алды: кирəкле кешелəр белəн сөйлəште, кəгазь эшлəрен җайлады, мəетне соңгы юлга əзерлəде, җеназа мəсьəлəлəрен хəл итте. Ничек тиеш – шулай булсын дип тырышты. Чөнки ул үзенə үзе əйтте: мин монда еш кайта алмаячакмын, бүген барысын да тəртипкə китерергə кирəк. Ул тыныч иде. Тыштан караганда салкын, таштай кебек. Ə эчтəн – давыл. Күрше-күлəн, авылдашлар төрлечə сөйлəнде: кемдер башын чайкады, кемдер "эчте шул", дип авыр сулады. Фəрит исə тыңлап та бетермəде – бу сүзлəрнең ни файдасы? Үткəннəрне кире кайтарып булмый. Кабер өстенə балчык ябылгач, ул тагын бер карарга килде: хəзер үк чардуган, зур мəрмəр таш ясатырга. Кемдер моны артык дип санар, кемдер аптырар иде. Əмма Фəрит эчтəн генə болай диде: ул кеше булып яши алмады… Ичмасам, хəзер кешечə ятсын. Осталар тиз эшлəде. Мəрмəр таш куелгач, кабер калкып киткəндəй булды: зират эчендə андый ташлар сирəк була. Ə бу кабер, əйтерсең, Фəритнең эчендə күптəн җыелган сүзлəр урынына басып торды: əйтелмəгəн үтенечлəр, əйтелмəгəн рəхмəтлəр, əйтелмəгəн үкенүлəр…