Әтәч менгән читәнгә (повесть)
Әтәч менгән читәнгә (повесть) Аяз ГЫЙЛӘҖЕВ 3. Аучыларга «бүре бар!» дип əйт кенə син, бер-берсен уздырып, күгəргəн кушкөбəкле мылтыкларын эре ядрəлəр белəн корып, чаба-чаба авыл читенə барып та җиттелəр. Хуш, ни күрəлəр инде болар?... Шуны күрəлəр ки, көлə-көлə чак эчлəре ярылмый боларның; əле ярый биллəрен киң каешлар белəн тыгызлап буган булалар! Сəлəхетдин хатыны Гөлбикə биек читəнгə җиллəтергə туннар таратып элгəн икəн. Нəкъ унбер тун! Тун итəклəре җилфердəп Хəйретдин агайның ачулы күзенə бүре булып күренгəннəр. (Ачулы күзгə тун да бүре булып күренə, онытмагыз!) Хурлыгыннан каравыл өен ташлап китəргə дə талпынды Хəйретдин агай, председатель үгетлəп калдырды. «Синең хакка каланча куйдырдык, тагын кулың кычытып килəчəксең, китмə!» – диде. Бер килсə килə бит ул, былтыр Сəлəхетдиннəрнең туны илəс-милəс ясаган иде, быел əтəчлəре хафага төшерде – тавыш Югары очтан, шулар тирəсеннəн башланды ич... Хəйретдин агайга болай төпченеп тукталуыбызның сəбəбе шул, безнең кызыклы əңгəмəдə ул төп урынны алмаса да, алдарак шактый кирəкле кеше булып чыгачак. Хəзер Хəйретдин агай белəн əйбəтлəп танышкач, сүзебезнең башына, баярак кына егылып төшеп ботын сындыра язган Гəрəй-хан кушаматлы гайрəтле кызыл əтəч янына кайтсак та була. Без əлегə əтəч хуҗасының исемен атамадык. Сəлəхетдиннəрнең бирге як күршесе Мирфатыйх дигəн кеше əтəчнең хуҗасы. Читəн Сəләхетдиннəрнеке булса, əтəч шул Мирфатыйх атлы кешенеке. Хəзер иплəп кенə, кош-кортларны өркетмəскə тырышып, шул якларга əйлəнеп кайтыйк əле, хөрмəтле укучы! Алга! *** Каз-үрдəклəр акрынлап тынычланды, тавышлары басылды. Гəрəй-хан келəт астыннан чыгып берни дə булмаган төсле гаярьлəнеп канатларын җилпеп куйды, җиңелмəвен күрсəтер өчен үзеннəн бер атлам да калмаган куштан сары тавыкка мəхəббəтле караш ташлады. Башын югары чөеп, кикриген калтыратып, күкрəк йоннарын тырпайтып бая егылган урынына карады һəм янлап-янлап чигенергə тотынды. Читəннең теге ягында, Сəлəхетдиннəрнең куе карлыган куаклары арасыннан иң элек тырпаеп торган чəч күренде, чəч артыннан туфракка буялган тар маңгай, маңгайга ияреп яфраклар арасыннан ике мут күз елтырады. Сəлəхетдин малае Зəйтүн иде бу. Кулындагы шома саплы рогаткасының кызыл резинкасына үткер кырлы чуер таш кыстырып маташа иде малай. Əтəчнең келəт астыннан чыгуын күрүгə, малай читəнгə якынрак тартылды, ике чыбыкны аралап ярыкка рогаткалы кулын тыкты һəм тагын атып җибəрде; бу юлы тидерə алмады, əтəч куш аяклап бер якка сикерде, муенын сузып-сузып сугыш чукмары малайга карады. Их, арада биек читəн булмасамы, дип уйлады бугай ул. Дəһшəтле кош иде Гəрəй-хан, бала-чаганы куркыту гына түгел, корычтай томшыгы белəн чукый-чукый олыларны да пыркытып куа торган явыз зат иде! Ул ара да булмады, Мирфатыйхлар өйалдыннан озын саплы бакыр чүмеч күтəреп, Зəйтүннең яшьтəше, əтəчнең яшь хуҗасы Əнəс атылып чыкты, һөҗүм дəрте белəн мавыккан рогаткалы илбасар аны-моны абайлаганчы, читəн кырына барып җитеп: — Нигə атасың безнең əтəчкə, бүксə? – дип чəрелдəде. Елгыр Зəйтүн карлыган яфрагы исе килеп торган ике кулын да югары күтəрде һəм əле учын, əле кул сыртын əйлəндереп күрсəтте. — Мə, кара! Менəтрəк! Бармы əйберем, бармы? — Син аттың аңа, бүксə. — Атмадым. Сезнең карт əтəчегез үзе егылып төште. Зəйтүннең мыскыллы сүзеннəн гарьлəнеп еларга җитешкəн Əнəс, чүмечен җиргə атып, ике куллап читəн чыбыкларына ябышты. — Безнең əтəч картмы? Безнең əтəчме? — Карт, карт, – дип үртəште Зəйтүннең тиктормас авызы. – Безнең əтəч сезнең карт йолкышны борып кына сала! – Зəйтүн хата җибəргəнен тиз аңлады, əтəч турында ярыш сүзен артык озынга җибəрергə ярамый иде. Чынлыкта исə Əнəслəрнең Гəрəй-ханы аларның былтыргы салкыннарда өшегəн кикрикле ак əтəчлəренə көн күрсəтми иде. Ялгышын төзəтергə ашыгып, малай җəһəт кенə сүзне борды. – Ə безнең ата каз сезнең ата казның җанын ала! — Ала! Җанынмы? Һе, килеп кенə карасын. Сезнең ул арык каздан бəбкə дə булмый əле. Кызганычка каршы, бу сүздə дə Əнəс өстен чыкты: аларның бүрекле ата казлары, метр ярымлы юан муенын сузып, Зəйтүннəрнең казларын шыр җибəртеп куа иде.
Канал в каталоге Максиметера
4 583 подписчиков · Книги